Jesteś tutaj
Strona główna > Badania > Próby rumieniowe

Próby rumieniowe

Badanie nazywane jest również: PRÓBY ŚWIETLNE

W skład prób rumieniowych wchodzą:

  • Klasyczne próby rumieniowe (świetlne) – bez użycia w badaniu substancji fototoksycznych lub fotoalergenów,
  • Próby fototoksyczne (fototesty) – z użyciem substancji fototoksycznych,
  • Próby fotoalergiczne (foto-patschtesty) – z użyciem fotoalergenów.

TEORETYCZNE I TECHNICZNE PODSTAWY BADANIA

Próby rumieniowe polegają na ocenie powstających zmian rumieniowych na skórze (zwykle pleców) pod wpływem kontrolowanych dawek promieniowania słonecznego lub poszczególnych pasm widma tego promieniowania. Do badania używa się najbardziej czynne biologicznie pasma widma promieniowania słonecznego, tj. promieniowanie ultrafioletowe: ultrafiolet B (UVB) – promienie o długości fali 290-320 nm, które posiadają własności rumieniotwórcze, ultrafiolet A (UVA) – promienie o długości 320-400 nm, które z kolei posiadają właściwości wywoływania bezpośredniego i nietrwałego przebarwienia. Może być też użyte promieniowanie widzialne.
W próbach fototoksycznych ocenia się zmiany skórne o typie rumieniowym pod wpływem promieniowania UVA po zadziałaniu dodatkowo na skórę substancji fototoksycznych (środków naturalnych – wyciągów z roślin i środków syntetycznych zwanych psoralenami). W próbach fotoalergicznych ocenia się zmiany na skórze o typie wyprysku pod wpływem promieniowania ultrafioletowego lub światła widzialnego po zadziałaniu na skórę dodatkowo alergenów.

CZEMU SŁUŻY BADANIE?

Próby rumieniowe służą do badania osobistej wrażliwości (skóry) na poszczególne długości promieniowania słonecznego: UVA, UVB, promieniowanie widzialne. Próby fototoksyczne służą do oceny nadmiernej wrażliwości skóry na UVA w obecności chemicznych środków fototoksycznych, natomiast próby fotoalergiczne służą do stwierdzenia powstawania skórnych odczynów alergicznych na niektóre substancje jedynie pod wpływem promieniowania ultrafioletowego lub widzialnego.

WSKAZANIA DO WYKONANIA BADANIA

Próby rumieniowe

  • Fotodermatozy: wielopostaciowe osutki świetlne, opryszczki ospówkowate, zapalenie wiosenne małżowin usznych, pokrzywka świetlna, przewlekłe słoneczne zapalenie skóry, wyprysk słoneczny, actinic reticuloid.
  • Fotodermatozy uwarunkowane genetycznie: porfirie, zespół Rothmunda-Thompsona, zespół Blooma, zespół Cocayne’a.
  • Dermatozy, w których światło słoneczne jest czynnikiem zaostrzającym lub wyzwalającym: toczeń rumieniowaty, choroba Darnera, niektóre postaci łuszcycy, liszaja płaskiego, rumień wielopostaciowy wysiękowy, pęcherzyca rumieniowata.

Pozostałe choroby przebiegające z nadwrażliwością na światło diagnozuje się za pomocą innych badań dodatkowych. Wiadomo, że choroby te przebiegają z nadwrażliwością na światło i nie wymagają prób rumieniowych, chyba że przed rozpoczęciem leczenia promieniowaniem ultrafioletowym metodą PUVA.

Próby fototoksyczne

  • Oparzenia słoneczne po zastosowaniu leków.
  • Oparzenia słoneczne po kontakcie z roślinami (w miejscu kontaktu z nimi).
  • Występowanie zmian o charakterze alergicznym po nasłonecznieniu w miejscach odsłoniętych, wywołane lekami doustnymi (sulfonamidy, leki przeciwalergiczne, chlorotiazyd, pochodne fenotiazyny, leki uspokajające i przeciwlękowe) lub środkami stosowanymi zewnętrznie (salicylamidy dodawane do mydeł, hexachlorofen, kwas paraaminobenzoesowy).

Próby fotoalergiczne Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza

BADANIA POPRZEDZAJĄCE

Nie ma bezwzględnej konieczności wykonywania wcześniej innych badań przed próbami rumieniowymi i fototoksycznymi. Próby fotoalergiczne powinny być poprzedzone próbami płatkowymi (patrz: „Alergenowe testy skórne” w rozdziale „Badania w alergologii”).

SPOSÓB PRZYGOTOWANIA DO BADANIA

Nie ma specjalnych zaleceń.

OPIS BADANIA

Próby rumieniowe wykonuje się przy użyciu specjalnej lampy imitującej promieniowanie słoneczne lub z podziałem na emitowane promieniowanie UVB, UVA i promienie widzialne.

Próby rumieniowe

W obrębie pleców naświetla się 8 pól skóry wielkości około 1,5 cm2 lampą emitującą promienie UVB w dawkach wzrastających od 0,02 do 0,16 J/cm2 (Ryc.10-4).

Schemat prób rumieniowych
Ryc.10-4 Schemat prób rumieniowych

Próby odczytuje się po 20 minutach, po 1, 2, 3, 6, 12 i 24 godzinach oraz po 2, 3, 4 i 5 dobach. W badaniu chodzi o określenie progu rumieniowego – minimalnej dawki rumieniowej (MED), tj. najniższej dawki, która powoduje wystąpienie rumienia na skórze. U osób z nadwrażliwością rumień pojawia się przy niższej dawce napromienienia niż u osób zdrowych. Norma dla MED w naszej populacji wynosi 0,05-0,07 J/cm2.
W badaniu bierze się pod uwagę okres trwania nadmiernej reakcji rumieniowej oraz wystąpienie i czas trwania odczynu izomorficznego tzn. imitującego zmianę chorobową. Odczyn na promieniowanie UVA bada się stosując na 5 pól skóry dawkę 2 – 10 J/cm2. Odczytu dokonuje się po upływie od kilku do 24 godzin.
W przypadku prawidłowej minimalnej dawki rumieniowej można sprawdzić, czy istnieje zjawisko fotonasilenia. Polega ono na wzmacnianiu reakcji na promieniowanie ultrafioletowe UVA i UVB, jeśli naświetlanie UVB stosuje się przed lub po naświetlaniu UVA.

Próby fototoksyczne

Próby te wykonuje się smarując skórę na powierzchni około 1,5 cm2 czynnikami podejrzanymi o działanie fototoksyczne i naświetlając te miejsca promieniami UVA w dawce 2 J/cm2 (Ryc. 10-5).

Schemat prób fototoksycznych (fototestu)
Ryc.10-5 Schemat prób fototoksycznych (fototestu)

Próby fotoalergiczne

Próby te polegają na założeniu testów naskórkowych, w dwóch rzędach na 24 godziny, czyli specjalnych płatków z naniesionymi alergenami (patrz dodatkowo: „Alergiczne testy skórne”). Następnego dnia, każde miejsce po zdjęciu prób naświetla się na nieco szerszej powierzchni niż skóra przykryta uprzednio płatkiem (około 1,5 cm2); jeden rząd naświetlany jest dawką MED promieni UVB, a drugi rząd promieniami UVA w dawce 2 J/cm2 (Ryc.10-6).

Schemat prób fotoalergicznych
Ryc.10-6 Schemat prób fotoalergicznych

W czasie prowadzonej obserwacji do zakończenia badania należy bezwzględnie unikać promieniowania słonecznego, mycia pleców; twarz można smarować kremami ochronnymi z filtrami UV.
Wyniki badań przekazywane są w formie opisu.
Badanie trwa 5 – 7 dni.
W tym czasie należy zgłaszać się na wizyty kontrolne w wyznaczonych porach

INFORMACJE, KTÓRE NALEŻY ZGŁOSIĆ WYKONUJĄCEMU BADANIE

Przed badaniem

  • Aktualnie przyjmowane leki.

W czasie badania

  • Wszelkie nagłe dolegliwości (np. świąd, pieczenie, bolesność, złe samopoczucie).

JAK NALEŻY ZACHOWYWAĆ SIĘ PO BADANIU?

Nie ma specjalnych zaleceń.

MOŻLIWE POWIKŁANIA PO BADANIU

Brak praktycznie powikłań. Wyjątkowo może wystąpić przejściowe zaostrzenie choroby lub wystąpienie zmian chorobowych w miejscach naświetlanych na plecach. Badanie może być powtarzane wielokrotnie i wykonywane u pacjentów w każdym wieku. Prób fototoksycznych i fotoalergicznych nie wykonuje się u kobiet ciężarnych.

Opracowano na podstawie:
prof. dr hab. med. Waldemar Placek
Próby rumieniowe
„Encyklopedia Badań Medycznych”
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996

Top