Opracowanie: lek. med. Dominik Rachoń
Zakład Immunologii, Katedra Histologii i Immunologii
Akademia Medyczna w Gdańsku

• Szczepienia - co trzeba wiedzieć?
• Co to jest immunologia?
• Co to są antygeny?

Szczepienia - co trzeba wiedzieć?

Szczepienia są najbardziej znanym i najskuteczniejszym zastosowaniem immunologii, służącym ludzkiemu zdrowiu. Pierwszą świadomą próbę naukową zapobieżenia chorobie infekcyjnej (ospie) przy pomocy szczepienia, bez żadnej wiedzy o wirusach (a faktycznie o żadnych drobnoustrojach) i immunologii, zastosował Jenner 200 lat temu.
Dopiero 100 lat później Pasteur dowiódł, że zmienione drobnoustroje mogą być użyte do uodparniania przeciwko zakażeniom drobnoustrojami o pełnej zjadliwości.
Dzięki powszechnemu zastosowaniu szczepień, w znacznym stopniu ograniczono występowanie wielu groźnych chorób wywoływanych przez bakterie i wirusy (gruźlica, błonnica, choroba Heinego-Medina, ospa prawdziwa).
Aby zrozumieć istotę działania szczepionek konieczne jest poznanie podstawowych zjawisk immunologicznych zachodzących w naszym organizmie.

Co to jest immunologia?

Nazwa immunologia oznacza naukę o odporności. Pochodzi od słów: immunis (łac.) - wolny od obciążeń, odporny oraz logos (gr.) - nauka.
Układ odpornościowy nadaje nam zdolność odróżniania "swego" od "obcego" dzięki czemu zwalcza infekcje wirusów, bakterii i pierwotniaków, odrzuca obce przeszczepy tkankowe, a także przeciwstawia się rozwojowi w naszym organizmie pasożytów i nowotworów (Prof. M. Jakóbisiak).
Do komórek, biorących udział w reakcjach opornościowych należą limfocyty T i B oraz fagocyty. Limfocyty T posiadają zdolność rozpoznawania antygenów i niszczenia obcych komórek, natomiast limfocyty B odpowiedzialne są za produkcję przeciwciał. Fagocyty pochłaniają bakterie oraz wirusy i degradują je. Do narządów układu immunologicznego należą grasica, szpik, skupiska tkanki limfatycznej w przewodzie pokarmowym (grudki chłonne), wyrostek robaczkowy, migdałki, naczynia i węzły limfatyczne oraz śledziona.

Co to są antygeny?

Antygeny są cząsteczkami, które są rozpoznawane przez limfocyty. A więc, antygenami mogą być nie tylko cząstki wirusów, bakterii chorobotwórczych czy pasożytów. Antygenem może być praktycznie każda cząstka, która wywoła reakcję odpornościową naszego organizmu.