Jesteś tutaj
Strona główna > Witaminy > Witamina B1

Witamina B1

WITAMINA B1

Synonimy: tiamina, czynnik przeciw beri beri, czynnik antyneurotyczny, aneuryna.

JAK ODKRYTO WITAMINĘ B1

Początkowo, w latach dwudziestych, nazwą witamina B1 określano bliżej nieznany związek, którego brak w pożywieniu powoduje występowanie choroby beri beri tzw. zapalenia wielonerwowego u ptactwa. Dowiedziono później, że analizowane wyciagi zawierały aż trzy witaminy: B1, B2, PP.

W 1927r. Jansen i Douth uzyskali witaminę B1 z otrąb ryżu. W latach 1936-37 Williams i Cline oraz Audersay i Westphall dokonali syntezy związku.
Odkrycie witaminy B1 odegrało ogromną rolę w historii narodów zamieszkujących kraje Dalekiego Wschodu. W związku z zastosowaniem młynów parowych do mielenia i polerowania ryżu pod koniec XIX wieku otrzymywano produkt będący podstawą pożywienia pozbawiony wielu witamin z grupy B, w tym wit. B1 (polerowanie ryżu zwiększa jego strawność i znacznie przedłuża czas magazynowania). Rozpowszechnienie spożycia polerowanego ryżu na Dalekim Wschodzie kształtowało się podobnie jak spożycie białej mąki na zachodzie.

Następstwem tego było rozpowszechnienie choroby beri-beri, która dotyczyła dużej części ludności Japonii, Chin, Indii, Wysp Filipińskich oraz Archipelagu Malajskiego. W latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia 39% zachorowań w armii japońskiej było spowodowane przez niedobory witaminy B1. Po odkryciu witaminy zapadalność na beri-beri spadła, by ponownie wzrosnąć podczas II Wojny Światowej na skutek trudności aprowizacyjnych.

WŁAŚCIWOŚCI WITAMINY B1

Witamina B1 jest rozpuszczalna w wodzie, rozcieńczonych kwasach i alkoholu. Powszechnie używana sól witaminy B1 – chlorowodorek tiaminy tworzy bezbarwne kryształy.
Wolna tiamina jest nietrwałą zasadą dość wrażliwą na ogrzewanie. Chlorowodorek tiaminy w środowisku kwaśnym i obojętnym jest odporny na temperaturę; nie ulega rozpadowi przy ogrzewaniu w temperaturze 100°C przez kilka godzin, czy podczas sterylizacji w temperaturze 120°C przez 1/2 godziny. Wyższa temperatura i podwyższone ciśnienie niszczą ten związek W środowisku alkalicznym chlorowodorek tiaminy jest substancja nietrwałą; związki siarczynowe używane jako antyseptyki do miazgi owocowej niszczą witaminę B1 bardzo szybko w środowisku zbliżonym do obojętnego (pH=6), powoli w środowisku kwaśnym (pH=3).

Tiamina jest wrażliwa na promieniowanie elektromagnetyczne o długości fali poniżej 290mµ. Witamina B1 ulega wolnemu utlenianiu pod wpływem tlenu atmosferycznego. Powstały związek – tiochrom jest biologicznie nieczynny.

Mechanizm działania witaminy B1 jest stosunkowo dobrze poznany. W naturze witamina B1 występuje zwykle w postaci związanej z dwiema cząsteczkami kwasu fosforowego jako pirofosforan tiaminy (kokarboksylaza). W połączeniu ze specyficznymi białkami enzymatycznymi uczestniczy głównie w przemianie pośredniej węglowodanów. Jedną z najważniejszych reakcji jest oksydacyjna dekarboksylacja alfa-ketokwasów, a szczególnie kwasu pirogronowego i alfa-ketoglutarowego. Jako koenzym układu transketolazy pirofosforan tiaminy uczestniczy w reakcjach cyklu pentozowego, w którym powstaje ryboza niezbędna do syntezy nukleotydów. W przypadku niedoboru witaminy B1 gromadzący się w organizmie kwas pirogronowy i mlekowy są szkodliwe dla układu nerwowego.

GDZIE WYSTĘPUJE WITAMINA B1

W naszym kraju głównym źródłem witaminy B1 są: produkty zbożowe, mięso, wędliny (szczególnie wieprzowina) oraz rośliny strączkowe – groch, fasola. Ponieważ tiamina jest zgromadzona głównie w warstwie zewnętrznej ziaren zbóż, procesy technologiczne polegajace na łuskaniu i polerowaniu zubażają mąkę w tę witaminę. Pieczywo ciemne, razowe, kasze i niepolerowany ryż są znacznie lepszym źródłem tiaminy niż pieczywo jasne. Bogatym źródłem witaminy B1 są drożdże oraz pieczywo i ciasta wypieczone na drożdżach. Proszek do pieczenia podnosi pH ciasta (środowisko zasadowe) i zwiększa straty tiaminy podczas wypieku.

Zawartość witaminy B1 w 100 g części jadalnych wybranych produktów

Źródła bogateWitamina B1
Mięso wieprzowe, szynka wieprzowa0,72
Mięso wołowe, rostbef0,08
Kurczak – tuszka0,09
Wątroba wieprzowa0,40
Chleb praski0,17
Chleb razowy0,18
Chleb graham0,23
Fasola nasiona suche0,67
Groch nasiona suche0,77
Źródła ubogieWitamina B1
Buraki0,02
Jabłka0,03
Sałata0,04
Kapusta biała0,07
Pomidor0,06

Tiamina należy do witamin najbardziej wrażliwych na działanie wysokiej temperatury i promieni jonizujących, łatwo ulega zniszczeniu w środowisku zasadowym. Podczas procesów kulinarnych i technologicznych straty jej sięgają 20-50%.

FUNKCJE WITAMINY B1 W ORGANIZMIE

  • składnik tkankowych układów enzymatycznych (np. kwasu pirogronowego i ketoglutarowego)
  • współuczestniczy w prawidłowym działaniu układu nerwowego
  • wspomaga pracę układu sercowo-naczyniowego
  • wpływa na układ pokarmowy (uczestniczy w procesie spalania cukrów)
  • wspomaga proces wzrostu

SKUTKI NIEDOBORU I NADMIARU WITAMINY B1

Objawy hipowitaminozy (niedoboru)

  • porażenie nerwów i atrofia mięśni kończyn (choroba beri beri)
  • zaburzenia czynności centralnego układu nerwowego (oczopląs, zaburzenia pamięci, koncentracji, zakłócenia równowagi emocjonalnej)
  • niewydolność krążenia (przyspieszona akcja serca, powiększenie wymiarów serca, obrzęki kończyn górnych i dolnych)
  • zakłócenia w procesie trawienia (utrata łaknienia, nudności, wymioty, biegunki)

Objawy hiperwitaminozy (nadmiaru)

  • Przedawkowanie witaminy B1 występuje rzadko.
  • Objawia się zawrotami głowy, nadwrażliwością, drżeniami mięśni, zaburzeniami rytmu serca i reakcjami alergicznymi.

DZIENNE ZAPOTRZEBOWANIE NA WITAMINĘ B1 (mg na osobę)

WiekNorma zalecana
Niemowlęta
0 – 0,5
0,5 – 1,0
0,7
0,8
Dzieci
1 – 3
4 – 6
7 – 9
0,9
1,1
1,2
Dziewczęta
10 – 12
13 – 15
16 – 18
1,3
1,5
1,6
Chłopcy
10 – 12
13 – 15
16 – 18
1,5
1,7
1,7
Kobiety – 19-25 – aktywność fizyczna
Mała
Umiarkowana
Duża
1,7
1,9
2,0
Kobiety – 26-60 – aktywność fizyczna
Mała
Umiarkowana
Duża
1,7
1,9
2,0
Kobiety ciężarne II – III trymestr1,9
Kobiety karmiące2,2
Kobiety powyżej 60 lat1,4
Mężczyźni – 19-25 – aktywność fizyczna
Mała
Umiarkowana
Duża
1,8
2,0
2,0
Mężczyźni – 26-60 – aktywność fizyczna
Mała
Umiarkowana
Duża
1,8
2,0
2,0
Mężczyźni powyżej 60 lat1,5

CIEKAWOSTKI O WITAMINIE B1

  • Ludzie z niedoborem tiaminy często padają ofiarą komarów i innych owadów. Przyczyną jest niższy poziom substancji odstraszających owady w skórze. Ponadto tiamina przyspiesza gojenie się ran i wykazuje działanie uśmierzające ból.
  • Diety niskokaloryczne stosowane przez kobiety prowadzą niemal zawsze do niedoborów tiaminy. Pierwszymi objawami są dokuczliwe uczucie zmęczenia i rozdrażnienia, brak apetytu, osłabienie pamięci, niezdolność do koncentracji, bezsenność i apatia. Panaceum jest suplementacja witamin grupy B.
  • Marginalnym źródłem witaminy B1 u człowieka jest flora bakteryjna przewodu pokarmowego. U przeżuwaczy synteza tiaminy odbywa się przez drobnoustroje znajdujące się w przedżołądkach wskutek czego zwierzęta te nie cierpią na jej niedobory.

opracowanie: mgr inż. Krystyna Beata Radziwon

Top