Jesteś tutaj
Strona główna > Witaminy > Witamina D

Witamina D

WITAMINA D
(D2 = ergokalcyferol i D3 = cholekalcyferol)

Jak odkryto witaminę D

Odkrycie witaminy D wiąże się ściśle z chorobą zwaną krzywicą. W roku 1645 Whistler opisał krzywicę, a w 5 lat później Glisson podał jej dokładny obraz kliniczny. W XVIII wieku tran został dość powszechnie uznany jako lek przeciw krzywicy. Pierwsi stosowali go rybacy i chłopi mieszkający w pasie nadmorskim. W roku 1890 Palm na podstawie badań nad częstotliwością występowania krzywicy w różnych krajach świata wykazał, że istnieje duża zależność między zapadalnością na tę chorobę a intensywnością nasłonecznienia. Powiązanie roli światła i żywienia w etiologii krzywicy nastąpiło dopiero w 1924 roku, kiedy to Hess i Weinstock oraz Steenbock dowiedli, że naświetlanie niektórych produktów promieniami ultrafioletowymi nadaje im właściwości przeciwkrzywicze. W 1927 roku Windaus i Hess dowiedli, że to ergosterol zamienia się na witaminę D. W 1931 roku Angew a rok później Windaus wyodrębnili w wyniku naświetlania ergosterolu czystą krystaliczną witaminę D2.
W sześć lat później otrzymano witaminę D3 przez naświetlanie 7-dehydrosterolu. Następnie wyjaśniono, że naturalna witamina powstaje w skórze człowieka pod wpływem promieniowania słonecznego.

Budowa chemiczna witaminy D

Witamina D2 = ergokalcyferol, C28H44OH

Witamina D3 = cholekalcyferol, C27H44OH

Witamina D2 ma wzór sumaryczny C28H43OH taki sam jak ergosterol, krystalizuje w postaci białych igieł o temperaturze topnienia 115° -117°, rozpuszcza się w tłuszczach i rozpuszczalnikach tłuszczowych. Na ogół przyjmuje się, że witamina D2 jest oporna na ogrzewanie i utlenianie, jednak w miarę przechowywania jej działanie biologiczne obniża się. Krystaliczna witamina D2 przechowywana w atmosferze beztlenowej, w ciemności i temperaturze około 2° C zachowuje swoją pełną aktywność przez wiele miesięcy. Trzymana w podobnych warunkach ale w oliwie po 5 latach posiadała połowę swojej aktywności biologicznej. Na ogół jej trwałość w tłuszczach jest dość duża. Procesy jełczenia tłuszczów mają działać niszcząco na witaminę D2 natomiast światło nie wywiera takiego wpływu. Witamina D3 zachowuje się podobnie jak witamina D2 choć trwalsza jest witamina D3.

WITAMINA D – PRZEMIANY W ORGANIZMIE

Według badań WHO działanie na ludzi witamin D2 i D3 jest jednakowe. Witamina po podaniu doustnym wchłania się łatwo. Do wchłaniania witaminy z jelit konieczna jest żółć. Witamina ta gromadzona jest w mózgu, osoczu krwi, krwinkach czerwonych, ścianie jelit, płucach, nerkach, wątrobie. Produkty przemiany materii witaminy D w organizmie nie są aktywne biologicznie i wydalane są z kałem. Pod wpływem promieni słonecznych zawarty w skórze człowieka 7-dehydrocholesterol (tzw. prowitamina D3) przemienia się w cholekalcyferol. Jest to postać witaminy D3, której nigdy nie można przedawkować. Warunkiem jej powstania jest nasłonecznienie (niekoniecznie opalenizna). W okresie zimy światło słoneczne w naszej szerokości geograficznej często nie wystarcza, aby wyprodukować odpowiednią ilość witaminy D. Przy dużym zanieczyszczeniu środowiska promienie ultrafioletowe zatrzymywane są przez smog, zanieczyszczone powietrze i szyby okienne. Dlatego coraz częściej urlop spędzamy na południu Europy. Słońce powoduje, że wytwarza się dużo witaminy D.

Zbyt duże stężenie witaminy D ma działanie toksyczne. Natura obmyśliła sposoby obrony przed jej nadwyżką – wiąże się to z kolorem skóry. Występująca w skórze melanina powstrzymuje promieniowanie ultrafioletowe oraz zmniejsza produkcję witaminy D.

GDZIE WYSTĘPUJE WITAMINA D

Witamina D jest rozpuszczalna w tłuszczach, ułatwia to jej magazynowanie w organizmie. Dlatego nie powinno się jej zażywać beztrosko i dowolnie mając nadzieję, że za miesiąc będziemy mieli wspaniałe zęby i kości. Zapotrzebowanie na witaminę D zaspokajane jest zwykle takimi produktami jak ryby (śledzie, sardynki, makrele) wątroba, masło, jaja i mleko (ilość witaminy D w mleku zależy od sposobu żywienia krów i ich przebywania na słońcu).

Szczególnie bogate w witaminę D są:

Artykuły spożywcze mikrogramy (µg)
Tran (2 łyżeczki) 242
Śledź (100 g) 25
Makrela (100 g) 24
Łosoś (100 g) 12
Sardynki w oleju 100 g 9
Tuńczyk 100 g 6
Mleko (1 filiżanka) 3

Za jednostkę międzynarodową przyjęto 0,025mg czystego preparatu witaminy D2. 0,000025mg = 0,025µg czyli 1 mg zawiera 40.000 j.m.

FUNKCJE WITAMINY D W ORGANIZMIE

Witamina D pobudza wchłanianie wapnia i fosforu z przewodu pokarmowego, zapobiegając spadkowi ich stężenia we krwi, współdziałając z parathormonem (hormon wydzielany przez przytarczyce, wpływający na gospodarkę wapniową w organizmie) wspomaga wzrost i mineralizację kości. Jeżeli brakuje wapnia w pożywieniu pobierany jest on z kości.

Brak witaminy D powoduje upośledzenie wchłaniania wapnia i fosforu z przewodu pokarmowego, co prowadzi do zmian w układzie kostnym. Zmiany tego typu są szczególnie niekorzystne u dzieci do lat 2, są określane jako choroba o nazwie krzywica. Przebyta w dzieciństwie krzywica może być przyczyną zniekształcenia kośćca a dawniej bywała nawet przyczyną trwałego inwalidztwa. Krzywica jest chorobą spowodowaną niedostatecznym i niewłaściwym odkładaniem wapnia i fosforu w kościach.

Skutki niedoboru i nadmiaru witaminy D

Niedobór witaminy D powoduje: u niemowląt – krzywica dziecięca (rachitis infantilis) u dzieci starszych i młodzieży – krzywica późna (rachitis tarda) u starszych: zaburzenia struktury kości – osteomalacja i zrzeszotnienie kości Nadmiar witaminy D:

Nadmiar może spowodować zatrucie. W hiperwitaminozie D występują objawy i dolegliwości związane ze wzrostem we krwi stężenia wapnia (tzw. hiperkalcemia): utrata łaknienia, nudności, spadek masy ciała, w moczu pojawia się dużo wapnia i fosforu, bóle szczęk, stawów i mięśni, nadmierne pocenie się , senność i zaburzenia rytmu pracy serca.

DZIENNE ZAPOTRZEBOWANIE NA WITAMINĘ D

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę D wg zaleceń Instytutu Żywności Żywienia w Warszawie.

Grupa ludności Zapotrzebowanie dobowe
Dzieci
1-3 lat 10µ g
4-6 lat 10µ g
7-9 lat 10µ g
10-12 lat 10µ g
Młodzież męska
13-15 lat 7,5µ g
16-20 lat 7,5µ g
Młodzież żeńska
13-15 lat 7,5µ g
16-20 lat 7,5µ g
Mężczyźni 21-64 lat
praca lekka 5µ g
praca umiarkowanie ciężka 5µ g
praca ciężka 5µ g
praca bardzo ciężka 5µ g
Kobiety 21-59 lat
praca lekka 5µ g
praca umiarkowanie ciężka 5µ g
praca ciężka 5µ g
Kobiety ciężarne
II połowa ciąży 10µ g
kobiety karmiące 10µ g
Osoby w podeszłym wieku
Mężczyźni
65-75 lat 5µ g
powyżej 75lat 5µ g
Kobiety
65-75 lat 5µ g
powyżej 75lat 5µ g

opracowanie: mgr inż. Krystyna Beata Radziwon

Top