Jesteś tutaj
Strona główna > Zdrowie > Nasze dzieci

Nasze dzieci

PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE DZIECKA W PIERWSZYM ROKU ŻYCIA

Prawidłowe żywienie jest podstawowym czynnikiem warunkującym zachowanie fizjologicznego rozwoju i zdrowia dziecka.

  • Żywienie dziecka to nie tylko konieczność dostarczenia prawidłowej ilości substancji budulcowych i energetycznych, ale również dostosowanie rodzaju pożywienia do dojrzałości organizmu dziecka.
  • Najwyższą ilość energii, konieczną do wzrastania musimy dostarczyć dziecku w pierwszych dwóch miesiącach życia.
  • Naturalnym źródłem pożywienia jest mleko matki. Jest ono jedynym pokarmem swoistym gatunkowo zaopatrującym niemowlę we wszystkie potrzebne składniki w pierwszych 4-6 miesiącach życia.

Zalety karmienia piersią:

  • optymalny skład niezbędny do rozwoju dziecka,
  • dodatni wpływ na odporność organizmu dziecka,
  • jałowość, świeżość i dostępność w każdej sytuacji,
  • karmienie piersią rodzi głęboką więź między matką i dzieckiem co ma wpływ na jego dalszy rozwój.

Wczesne karmienie dziecka – już w pierwszych dniach po urodzeniu – jest bardzo istotne. Gruczoł piersiowy wydala w tym czasie siarę zawierającą znacznie więcej białka, którego połowę stanowią immunoglobuliny mające ogromne znaczenie dla późniejszej odporności dziecka. Późniejszy skład mleka matki, zależny jest od diety oraz stanu jej odżywienia.
Matka karmiąca swoje dziecko nie powinna spożywać alkoholu, kawy, ostrych przypraw ani palić papierosów. Nie powinna również przyjmować leków. W przypadku tej konieczności należy się skonsultować z lekarzem. Poza tym dieta kobiety karmiącej powinna być normalna. U niektórych niemowląt może wystąpić uczulenie na białko krowie i wówczas matka powinna ograniczyć spożywanie mleka, jego przetworów i wołowiny. Małe dziecko powinno być karmione piersią „na każde żądanie” tzn. wtedy, kiedy sygnalizuje głód płaczem lub niepokojem. Karmić należy jednorazowo nie dłużej niż 30 minut. Jeżeli dziecko przybiera na wadze około 130-220g tygodniowo, oznacza to, że ilość pokarmu jest wystarczająca.

  • W 5-6 miesiącu życia konieczne jest wprowadzenie posiłków bezmlecznych. Może to być zupa jarzynowa oraz kleik ryżowy z jabłkiem.
  • W 6-tym miesiącu życia podajemy dziecku gotowane mięso (kurze, indycze) w postaci przetartej zupy. Podajemy również soki owocowe i warzywa. Nie są zalecane soki cytrusowe ze względu na swoje właściwości alergiczne.

Te nowe pokarmy podajemy dziecku łyżeczką, nie przez smoczek, ponieważ może to zniechęcić niemowlę do ssania piersi.
W zasadzie w pierwszych miesiącach życia dziecka pokarm matki zaspakaja wszystkie jej potrzeby, jednak w niektórych przypadkach możemy dziecko do poić herbatką z rumianku – zwłaszcza w gorącej porze roku.

  • Gdy ilość pokarmu zmniejsza się i jest niedostateczna, należy dokarmić dziecko odpowiednim dla jego wieku mlekiem modyfikowanym.
  • Do 9-go miesiąca nie należy wprowadzać przetworów mącznych i kasz zwierających gluten (kasza manna).
  • Od 3-go tygodnia życia dziecka karmionemu piersią należy podawać Vit. D3 (1-2 krople).
  • Odstawiać od piersi należy stopniowo, wprowadzając mleko modyfikowane – nie wcześniej niż od 10 m-ca życia.
  • Istnieją okoliczności, w których karmienie piersią jest przeciwwskazane (bardzo nieliczne) – ustala je lekarz prowadzący.

Żywienie sztuczne niemowląt

W tym sposobie żywienia mleko matki jest zastąpione mlekiem krowim.

  • Nie używa się już mieszanek opartych na mleku krowim rozcieńczonym. Dla zapobiegania ujemnym skutkom karmienia mlekiem, używa się obecnie szeroko dostępnych mieszanek z mleka modyfikowanego, których skład jest w mniejszym lub większym stopniu upodobniony do mleka kobiecego.
  • Istnieją dwa rodzaje mleka modyfikowanego: przystosowane składem dla dzieci w pierwszych dniach i tygodniach życia niemowlęcia (mleko początkowe) oraz mleko przeznaczone dla niemowląt po 4-tym miesiącu życia (mleko następne) (Bebiko, Laktowit, Bebilon Aptamil, Humana, Nan i inne).
  • Mieszanki mleczne zawierają mleko modyfikowane oraz dodatek kleiku ryżowego lub gryczanego (Bebiko 2R, Bebiko 2GR, Laktowit 2R/2GR i inne).
  • Dziecku karmionemu sztucznie mlekiem modyfikowanym podajemy w 4-tym miesiącu życia soki owocowe (z jabłek, marchwi).
  • W 5-tym miesiącu wprowadza się mieszanki mleczne z dodatkiem ryżu, kaszy gryczanej lub kukurydzy (bez glutenu) oraz zupę jarzynową.
  • W 6-tym miesiącu dodajemy do zupy przetarte mięso (indyk, kurczak).
  • Pieczywo (żytnie, pszenne) – zawierające gluten wprowadzamy w 10 miesiącu.
  • Do końca 1 roku życia dziecko powinno otrzymywać mleko modyfikowane.

  • Nie jest zalecane karmienie niemowląt i małych dzieci mlekiem krowim tzw. „prosto od krowy”. Starszym dzieciom możemy podawać mleko pasteryzowane pakowane w kartonie.
  • Woda używana do uzupełnienia proszku mlecznego powinna być bardzo dobrej jakości. Powinna być pozbawiona bakterii chorobotwórczych, szkodliwych azotów i azotynów oraz nadmiaru soli mineralnych. U najmniejszych dzieci, jeśli muszą być karmione sztucznie, najlepiej używać wody butelkowanej przeznaczonej dla niemowląt.

ROZWÓJ PSYCHOMOTORYCZNY DZIECKA

Tuż po urodzeniu dziecka każda matka z niecierpliwością pragnie je zobaczyć, aby stwierdzić czy jest ono zbudowane prawidłowo, czy ma wszystko „na swoim miejscu”. W miarę rośnięcia i rozwoju dziecka pojawia się następne pytanie – czy dziecko rozwija się prawidłowo, czy jego rozwój psychiczny i fizyczny jest prawidłowy.
Istnieje cały zespół objawów znanych pediatrom (a często nie zauważanych przez rodziców), które sygnalizują, że rozwój dziecka będzie przebiegał z opóźnieniem lub nieprawidłowo.
Dlatego bardzo ważne jest badanie dziecka nie tylko zaraz po urodzeniu, ale także po 3 tygodniach, kiedy objawy zaburzeń jego rozwoju stają się wyraźniejsze. Niektóre wcześnie rozpoznane zaburzenia, zwłaszcza nieprawidłowości w zakresie rozwoju ruchowego, poddane szybkiej rehabilitacji ulegają całkowitemu wyrównaniu. Niektóre nieprawidłowości rozwoju psychomotorycznego uwidaczniają się później w miarę postępującego rozwoju dziecka, kiedy matka zauważa, że dziecko nie wykonuje czynności takich jak jego rówieśnicy lub nie interesuje się w sposób dostateczny otoczeniem.
Należy z całą mocą podkreślić, że rozwój każdego dziecka jest bardzo indywidualny i określenie, że dziecko jest „opóźnione w rozwoju” powinno być stawiane z bardzo dużą ostrożnością. Należy brać pod uwagę dynamikę rozwoju pozostałych dzieci w rodzinie, indywidualny rozwój matki i ojca w dzieciństwie – jednym słowem czynniki genetyczne. Wcześniactwo, ciężkie choroby matki w ciąży, choroby dziecka w pierwszych miesiącach życia mogą spowodować, że rozwój jego będzie wolniejszy, ale osiągnie ono wszystkie „sprawności” jak inne dzieci, tylko nieco później. Podobnie się dzieje z pojawieniem się pierwszych ząbków – jest ono czasem znacznie opóźnione (nawet, gdy dziecko nie ma krzywicy) a zebranie wywiadu wyjaśnia, że matka czy ojciec ząbkowali również późno.
Matka jest ważnym obserwatorem swojego dziecka i niejednokrotnie wydaje się jej, że zachowuje się ono dziwnie, czy inaczej od rówieśników – przychodzi wówczas, często zrozpaczona, do swojego lekarza. Są niemowlęta spokojne, i bardzo żywe, sypiające dobrze, i płaczące w nocy, jedzące, i bez apetytu – wszystkie one mimo tych różnic najczęściej w miarę postępowania procesu dojrzewania wyrastają na zdrowe, prawidłowo rozwinięte dzieci.
Ocena prawidłowości rozwoju dziecka, w wypadku istnienia w/w odchyleń osobniczych, a zwłaszcza wyrażenie własnej opinii, co do jego przyszłego potencjału intelektualnego i rozwoju fizycznego, jest niesłychanie trudna. Może to uczynić jedynie bardzo doświadczony lekarz pediatra, a i tu czasami mimo niepokoju o dalszy rozwój dziecka okazuje się, że w miarę upływu czasu osiąga ono doskonałe wyniki zaskakujące zarówno rodziców jak i lekarza.
Aby móc sobie zdać sprawę czy dziecko rozwija się prawidłowo należy je w pierwszym roku życia, co miesiąc badać u lekarza pediatry.
Zdrowo wychowywane w odpowiednich warunkach niemowlę opanowuje pierwsze czynności (unoszenie głowy, siadanie, chodzenie etc.) w odpowiednich tygodniach życia. Moment, w którym dana umiejętność pojawia się uzależniony jest od czterech głównych czynników decydujących o rozwoju dziecka: czynnika genetycznego, wpływów środowiska, własnej aktywności dziecka oraz czynnika wychowawczego. Oceniając aktualny rozwój psychomotoryczny dziecka należy znać warunki, w jakich dziecko wzrasta, stan jego zdrowia w chwili urodzenia.
Specjalnie wnikliwej ocenie rozwoju poddajemy dzieci urodzone w tzw. „zamartwicy” spowodowanej niedotlenieniem w czasie ciąży lub porodu. Należy tutaj podkreślić, że nieprawidłowe utlenienie płodu w czasie ciąży i porodu jest najczęstszym czynnikiem upośledzającym późniejszy rozwój dziecka. Konieczne jest dostarczenie kobiecie w ciąży dostatecznej ilości świeżego powietrza (papierosy!), a matki przewlekle chorujące (cukrzyca, wady serca) powinny być szczególnie troskliwie prowadzone w ciąży przez lekarza internistę.
Najbardziej rozpowszechnionym wskaźnikiem prawidłowości rozwoju dziecka jest jego przybieranie na wadze. Jest to dość istotny wskaźnik prawidłowego przyswajania podawanych dziecku pokarmów, jednak nie ma on nic wspólnego z prawidłowościami procesów rozwoju psychicznego i motorycznego. Te muszą być oceniane odrębnie. Dla ułatwienia oceny rozwoju dziecka skonstruowano tabele, w których zawarte są niektóre czynności wykonywane przez większość dzieci w odpowiednim czasie. Przy ich interpretacji należy jednak pamiętać, że rozwój dziecka oceniamy zawsze indywidualnie.

Tabela opracowana na podstawie danych mgr B. Kisiel i M. Bogdanowicz

Są to bardzo ogólne dane, na podstawie których matka może się zorientować co do rozwoju swojego dziecka. Nieco późniejsze wykonywanie przytoczonych czynności czy zachowań dziecka nie świadczy jeszcze o jego opóźnionym rozwoju psychomotorycznym.

NAJCZĘSTSZE CHOROBY ZAKAŹNE WIEKU DZIECIĘCEGO

Większość zakaźnych chorób u dzieci przebiega obecnie łagodniej niż dawniej (szczepienia). Należy zdawać sobie sprawę, że każda wirusowa choroba może stwarzać zagrożenie powikłaniami, dlatego mimo dobrego stanu dziecka, powinno ono przebywać w domu i okres rekonwalescencji powinien trwać odpowiednio długo. Dziecko nie powinno przebywać w towarzystwie innych dzieci, ponieważ je zakaża. Większość zakaźnych chorób wirusowych powoduje znaczny spadek odporności dziecka i dlatego pociąga za sobą częste zachorowania na inne choroby infekcyjne.
Leczenia przyczynowego nie ma, ponieważ nie znamy skutecznych leków antywirusowych. Dajemy dziecku zwiększone dawki Vit. C, środki przeciwgorączkowe, dziecko powinno przebywać w łóżku. Rozpoznanie ostrej choroby zakaźnej u dziecka zawsze stawia lekarz.

Odra

Jest chorobą wirusową. Źródłem zakażenia jest inne chore dziecko, a przenoszenie infekcji odbywa się drogą kropelkową (kaszel, kichanie).
Ze względu na wykonywane szczepienia zachorowalność zmniejszyła się wielokrotnie.

  • Okres występowania – (tzn. stan w którym dziecko jest już zakażone, ale jeszcze nie ma objawów klinicznych) wynosi od 9-14 dni. Największa zakaźność występuje na 5 dni przed pojawieniem się wysypki oraz 4 od chwili jej ukazania się.
  • Objawy – występuje gorączka, zaczerwienione oczy i światłowstręt (nieżyt spojówek), katar, ból gardła i kaszel. Kaszel jest często bardzo męczący i suchy. Twarz dziecka wygląda jak po długotrwałym płaczu. Następnie pojawia się wysypka gruboplamista, zlewająca się. Pojawia się początkowo za uszami, następnie przechodzi na twarz i szyję, a potem na tułów i kończyny. Śluzówki jamy ustnej są zaczerwienione. Od chwili ukazania się wysypki (po 4-5 dniach) temperatura opada i dziecko powoli wraca do zdrowia.
    W niektórych przypadkach, zwłaszcza u dzieci ze zmniejszoną odpornością, odra może mieć przebieg szczególnie ciężki (wysypka krwotoczna).
  • Powikłania – najczęstszym powikłaniem jest zapalnie ucha, zapalenie krtani (może przebiegać z dużą dusznością), zapalenie płuc, mięśnia sercowego oraz najgroźniejsze powikłanie – odrowe zapalenie mózgu.
    Dołączenie się powikłań często manifestuje się ponownym skokiem gorączki i w takim przypadku należy niezwłocznie poprosić lekarza.

Różyczka

Jest chorobą wirusową, źródłem zakażenia jest chory człowiek. Zakażenie następuje drogą kropelkową, a okres wylęgania trwa 14-21 dni. Dziecko zakaża już na 7 dni przed wystąpieniem wysypki i trwa jeszcze 14 dni od momentu jej pojawienia się.

  • Objawy – Umiarkowana gorączka. Stan dziecka dobry. Wysypka drobna, różowa, grudkowa na całym ciele. Charakterystyczne jest powiększenie węzłów chłonnych potylicznych oraz powiększenie śledziony.
  • Przebieg – najczęściej jest lekki i nie wymaga leczenia.
    Największe niebezpieczeństwo stwarza zakażenie różyczką kobiety w ciąży (jeżeli na nią nie chorowała w dzieciństwie). Przebieg tej choroby może powodować cały szereg wad rozwojowych płodu (oczu, mózgu, serca, głuchota).
    Jeżeli kobieta w ciąży zetknie się z różyczką powinna zgłosić się do lekarza celem podania jej preparatu gammaglobuliny. Skuteczność tego zabiegu nie jest pewna.
  • Zapobiegać różyczce możemy skutecznie tylko przez szczepienia, dlatego obecny „kalendarz szczepień” uwzględnia szczepienia wszystkich dziewczynek przed okresem pokwitania.

Świnka

Choroba wirusowa. Zakażenie dokonuje się drogą kropelkową. Okres wylęgania to 16-18 dni. Niemowlęta nie chorują ze względu na odporność wrodzoną uzyskaną od matki. Zakażenia często przebiegają bezobjawowo. U większości dorosłych stwierdza się istnienie przeciwciał.

  • Objawy – gorączka, czasem wysoka. Znaczna bolesność powiększonych obrzękniętych ślinianek przyusznych, podżuchwowych i podjęzykowych.
    Twarz jest obrzęknięta. Ból ślinianek nasila się przy kwaśnym smaku potraw. Wirus świnki atakuje oprócz ślinianek także trzustkę. Dołączenie się bólów brzucha i wymiotów świadczy o obecności stanu zapalnego tego narządu. Niekiedy zapaleniu ślinianek towarzyszy silny ból głowy oraz wymioty, co świadczy o współistnieniu zapalenia opon mózgowych (towarzyszy około 1/3 przypadków).
  • Leczenie – nie ma leczenia przyczynowego. Ból ślinianek można zmniejszyć podając dziecku Paracetamol, a także owijając szyję cienką flanelką lub watą. W wypadku dołączających się bólów brzucha lub głowy należy skonsultować się z lekarzem. Do całkowitego ustąpienia obrzęku ślinianek dziecko musi pozostać w domu.

Ospa wietrzna

Zakażenie wirusowe. Wirus ospy wietrznej może wywoływać dwie postaci choroby: ospę wietrzną oraz półpasiec. Postać choroby zależy od stanu immunologicznego pacjenta.
Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową. Dziecko zakażone jest już 2 dni przed wystąpieniem wysypki. Zakaźność kończy się dopiero gdy wszystkie pęcherzyki przyschną. Okres występowania trwa 14 – 28 dni.

  • Objawy – występuje gorączka oraz charakterystyczna wysypka pojawiająca się rzutami w odstępach co parę godzin. Takich „rzutów” wysypki może być kilka do kilkunastu. Wykwity mają charakter pęcherzyków wypełnionych jasnym płynem, od wielkości łebka szpilki do wielkości grochu. Charakterystyczne jest pojawienie się wysypki na owłosionej skórze głowy. Podobne wykwity mogą pojawiać się również na śluzówkach jamy ustnej i narządach płciowych.
    Pęcherzyki pękają i zasychają w strupki. Dziecko skrobiąc się może zakazić skórę bakteriami ropnymi. Trzeba temu zapobiegać, bo wówczas po odpadnięciu strupków pozostają blizny. Szczególnie ciężko przechodzą ospę dzieci z niedoborami odporności i wówczas jest niezbędna kilkukrotna obecność lekarza, aby stwierdzić czy nie występują powikłania. Dzieci chore na ospę wietrzną powinny być izolowane aż do czasu kiedy strupki odpadną.
    W przebiegu ospy jako powikłania mogą wystąpić objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego (np. zaburzenia równowagi) – należy wówczas niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.
  • Leczenie – u dzieci z osłabioną odpornością można podać preparat immunologiczny (Varitect) lub Acyklowir.
    Krostki i strupki smarujemy specjalnym „płynnym pudrem” (dostępnym w aptekach), aby zmniejszyć świąd. Ma on również działanie odkażające. Miejsca zainfekowane można posmarować roztworem wodnym gentiany.

Opracowanie: prof. dr hab. med. Maria Korzon
Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Onkologii Dziecięcej
Instytutu Pediatrii AM w Gdańsku

Top