Podczas drgawek gorączkowych połóż dziecko w bezpiecznym miejscu, chroń jego głowę i mierz czas napadu. Nie przytrzymuj ruchów ani niczego nie wkładaj do ust. Przy pierwszym napadzie wezwij pomoc medyczną; jeśli drgawki trwają pięć minut lub dłużej, występują trudności z oddychaniem albo dziecko nie odzyskuje świadomości, dzwoń pod 112 lub 999.
Czym są drgawki gorączkowe?
Drgawki gorączkowe to napad drgawkowy występujący u małego dziecka w związku z gorączką, bez wcześniejszych napadów bezgorączkowych oraz bez takich przyczyn jak zakażenie ośrodkowego układu nerwowego czy istotne zaburzenia elektrolitowe. Najczęściej dotyczą dzieci między około 6. miesiącem a 5.–6. rokiem życia.
Napad może pojawić się już na początku infekcji, niekiedy zanim rodzic zorientuje się, że dziecko ma wysoką temperaturę. Nie istnieje też prosta zależność mówiąca, że drgawki występują wyłącznie przy bardzo wysokiej gorączce. Mogą pojawić się również przy stosunkowo niewielkim wzroście temperatury.
Według Royal Children’s Hospital Melbourne drgawki gorączkowe występują mniej więcej u 1 na 30 dzieci. Inne źródła pediatryczne podają częstość rzędu kilku procent populacji dziecięcej. Skłonność do nich może występować rodzinnie.
Jak wyglądają drgawki gorączkowe?
Typowy napad zaczyna się nagle. Dziecko może przestać reagować na rodzica, stracić przytomność, zesztywnieć, a następnie wykonywać rytmiczne ruchy kończyn. Oczy mogą być skierowane ku górze. Czasem dochodzi również do oddania moczu, wymiotów lub pojawienia się śliny wokół ust.
Po ustaniu napadu dziecko może być senne, zdezorientowane albo rozdrażnione. Jest to tzw. okres ponapadowy. Przy prostych drgawkach gorączkowych stan neurologiczny powinien powrócić do normy w ciągu około godziny. Dłużej utrzymujące się zaburzenia świadomości wymagają oceny lekarskiej.
Drgawki gorączkowe — pierwsza pomoc krok po kroku
Podczas napadu celem pierwszej pomocy nie jest zatrzymanie drgawek siłą. Trzeba przede wszystkim zabezpieczyć dziecko przed urazem i kontrolować jego stan. Najważniejsze są ochrona przed urazem, kontrola oddechu i pomiar czasu.
- Sprawdź godzinę rozpoczęcia napadu. Włącz stoper w telefonie lub zapamiętaj dokładny czas. Informacja, czy napad trwał 2, 5 czy 15 minut, jest później bardzo ważna dla lekarza.
- Ułóż dziecko w bezpiecznym miejscu. Najlepiej na podłodze lub innym stabilnym podłożu, z dala od mebli, ostrych przedmiotów i schodów. Pod głowę można podłożyć coś miękkiego.
- Nie przytrzymuj drgających kończyn. Nie próbuj powstrzymywać ruchów rąk i nóg ani unieruchamiać dziecka.
- Nie wkładaj niczego do ust. Nie należy wkładać palców, łyżeczki, szpatułki ani innych przedmiotów. Nie wolno także podawać podczas aktywnych drgawek wody, jedzenia ani leków doustnych.
- Jeżeli jest to możliwe bez używania siły, ułóż dziecko na boku. Pozycja boczna ułatwia utrzymanie drożności dróg oddechowych i zmniejsza ryzyko zachłyśnięcia w przypadku wymiotów. Po zakończeniu drgawek nieprzytomne, ale prawidłowo oddychające dziecko również należy pozostawić w pozycji bezpiecznej.
- Obserwuj oddychanie i charakter napadu. Zwróć uwagę, czy drgawki dotyczą całego ciała czy tylko jednej strony oraz czy dziecko odzyskuje kontakt po ich ustaniu.
- Gdy napad trwa już 5 minut, wezwij 112 lub 999. Przy pierwszym napadzie dzwoń od razu. Pilnej pomocy wymaga także pierwszy napad drgawek, trudności z oddychaniem, kolejne napady bez odzyskania świadomości lub wyraźne pogarszanie się stanu dziecka.
- Po ustaniu drgawek pozostań przy dziecku. Nie podawaj napojów ani jedzenia, dopóki dziecko nie odzyska pełnej świadomości i nie będzie mogło bezpiecznie przełykać. Jeżeli oddychanie jest nieprawidłowe lub nieobecne, należy wezwać pomoc i rozpocząć resuscytację zgodnie z instrukcjami dyspozytora medycznego.
Czego nie robić podczas napadu?
| Błąd | Dlaczego nie należy tego robić? |
|---|---|
| wkładanie przedmiotów do ust | grozi urazem jamy ustnej, zębów i dróg oddechowych |
| przytrzymywanie kończyn | nie zatrzyma napadu i może doprowadzić do urazu |
| podawanie wody lub leków doustnych | podczas napadu dziecko może się zachłysnąć |
| polewanie zimną wodą | nie przerywa napadu i może powodować dodatkowy dyskomfort |
| próba „ocucania” dziecka | utrata kontaktu jest elementem napadu i okresu ponapadowego |
| pozostawienie dziecka bez opieki | jego oddychanie i stan świadomości powinny być stale obserwowane |
Zalecenia dotyczące pierwszej pomocy podkreślają przede wszystkim ochronę głowy, usunięcie niebezpiecznych przedmiotów, ułożenie dziecka na boku, pomiar czasu oraz zakaz wkładania czegokolwiek do ust.
Kiedy drgawki gorączkowe wymagają wezwania pogotowia?
Szczególnej ostrożności wymaga pierwszy w życiu napad. Pilnej pomocy należy również szukać, gdy drgawki trwają 5 minut lub dłużej, następują kolejne napady bez odzyskania świadomości, pojawiają się problemy z oddychaniem albo ruchy drgawkowe dotyczą tylko jednej części ciała. Przy pierwszym napadzie nie czekaj na upływ pięciu minut.
Alarmujące jest również utrzymywanie się znacznej senności lub zaburzeń świadomości przez ponad godzinę. Do objawów sugerujących poważniejsze zakażenie należą m.in. sztywność karku, światłowstręt, uwypuklenie ciemiączka u niemowlęcia czy inne objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenia mózgu.
W Polsce w przypadku zagrożenia zdrowia lub życia można dzwonić pod 112, czyli ogólny numer alarmowy, albo 999, bezpośrednio do systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego.
Jak zachować się po ustaniu napadu?
Gdy drgawki się skończą, sprawdź oddech dziecka i ułóż je na boku, jeśli oddycha, ale nadal jest senne. Zostań przy nim i obserwuj, czy stopniowo wraca do zwykłego kontaktu. Nie podawaj jedzenia, picia ani leków doustnych, dopóki dziecko nie odzyska pełnej świadomości i nie może bezpiecznie połykać. Zanotuj czas napadu oraz to, czy ruchy obejmowały całe ciało czy tylko jedną stronę.
Po pierwszym napadzie dziecko powinno zostać pilnie ocenione przez personel medyczny. Lekarz szuka przede wszystkim przyczyny gorączki, ocenia stan neurologiczny i sprawdza, czy objawy nie wskazują na inne przyczyny drgawek. Jeśli dziecko ma sztywność karku, wysypkę nieblednącą przy ucisku, kłopot z oddychaniem albo długo nie odzyskuje świadomości, potrzebna jest natychmiastowa pomoc ratunkowa.
W kolejnych godzinach obserwuj nawodnienie, temperaturę i zachowanie dziecka zgodnie z zaleceniami otrzymanymi po ocenie. Dziecko powinno dać się wybudzić i uzyskać kontakt odpowiedni do wieku. Każde ponowne pogorszenie stanu jest powodem do kontaktu z pomocą medyczną.
Jeśli napad zdarzył się poza domem, zanotuj również, kto go widział i jakie były pierwsze objawy. Świadkowie mogą pomóc odtworzyć czas trwania oraz przebieg, co bywa trudne dla przestraszonego opiekuna. Najpierw jednak zabezpiecz dziecko i wezwij pomoc; zbieranie szczegółów nie może opóźniać tych działań.
Proste a złożone drgawki gorączkowe
Lekarz ocenia nie tylko sam fakt wystąpienia drgawek, lecz także ich długość, charakter i zachowanie dziecka po napadzie. To rozróżnienie pomaga lekarzowi zdecydować o dalszej ocenie. Nie zmienia zasad pierwszej pomocy podczas trwającego napadu.
| Proste drgawki gorączkowe | Złożone drgawki gorączkowe |
|---|---|
| obejmują całe ciało | mogą dotyczyć tylko jednej strony lub części ciała |
| trwają krócej niż 15 minut | trwają ponad 15 minut |
| dziecko wraca do prawidłowego stanu neurologicznego w ciągu godziny | zaburzenia świadomości mogą utrzymywać się ponad godzinę |
| nie nawracają podczas tej samej choroby | mogą ponownie wystąpić podczas tej samej choroby |
Warto przy tym odróżnić granicę 15 minut używaną do klasyfikacji drgawek od postępowania ratunkowego. Nie należy czekać 15 minut na wezwanie pomocy. Jeżeli napad nadal trwa po 5 minutach, wymaga pilnego leczenia i oceny medycznej.
Czy trzeba natychmiast zbijać gorączkę?
Po odzyskaniu przez dziecko pełnej świadomości można zastosować odpowiedni dla jego wieku i masy ciała lek przeciwgorączkowy, np. paracetamol lub ibuprofen, zgodnie z zaleceniem lekarza lub dawkowaniem danego preparatu. Ich zadaniem jest przede wszystkim poprawienie komfortu dziecka.
Leki przeciwgorączkowe nie zapobiegają skutecznie kolejnym drgawkom gorączkowym. Nie należy więc traktować podawania paracetamolu lub ibuprofenu jako metody profilaktyki napadów. Royal Children’s Hospital wyraźnie wskazuje, że leki przeciwgorączkowe nie zapobiegają drgawkom gorączkowym. Podobny wniosek wynika z analiz American Academy of Pediatrics.
Nie zaleca się również gwałtownego schładzania dziecka, zimnych kąpieli ani intensywnego nacierania czy okładania mokrymi ręcznikami. Takie działania mogą zwiększać dyskomfort, nie rozwiązując przyczyny gorączki.
Czy drgawki gorączkowe oznaczają padaczkę?
Nie. Typowe drgawki gorączkowe nie są równoznaczne z rozpoznaniem padaczki. Większość dzieci po prostych drgawkach gorączkowych rozwija się prawidłowo i nie wymaga stałego stosowania leków przeciwpadaczkowych.
Napady mogą jednak nawracać podczas kolejnych infekcji. Ryzyko jest większe u młodszych dzieci. Royal Children’s Hospital szacuje je na około 50% u dziecka, które miało pierwszy napad w wieku około roku, i około 30% u dwulatka.
Większej uwagi specjalisty wymagają m.in. przedłużone lub nawracające złożone drgawki gorączkowe, zaburzenia rozwoju neurologicznego oraz rodzinne występowanie padaczki. W takich sytuacjach pediatra lub neurolog dziecięcy może zdecydować o dalszej diagnostyce.
Czy po drgawkach potrzebne są EEG lub tomografia?
Po typowych, prostych drgawkach gorączkowych rutynowe wykonywanie EEG, tomografii komputerowej, rezonansu czy rozbudowanych badań laboratoryjnych zazwyczaj nie jest potrzebne. Zadaniem lekarza jest przede wszystkim ustalenie przyczyny gorączki i wykluczenie objawów sugerujących poważne zakażenie lub inną przyczynę napadu. O potrzebie dodatkowych badań decyduje przebieg napadu i stan dziecka po nim.
Dodatkowe badania rozważa się przede wszystkim przy nietypowym przebiegu, drgawkach złożonych, objawach ogniskowych, przedłużonych zaburzeniach świadomości albo podejrzeniu zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenia mózgu czy zaburzeń metabolicznych. Po napadzie przyda się wiedza o gorączce u dziecka i sygnałach alarmowych.
Najczęstsze pytania
Czy pięć minut to czas do czekania przed wezwaniem pomocy?
Nie przy pierwszym napadzie ani przy problemach z oddychaniem. Granica pięciu minut oznacza dodatkowo pilną konieczność leczenia trwającego napadu.
Czy lek przeciwgorączkowy zapobiega drgawkom?
Nie. Może poprawić komfort dziecka po odzyskaniu przytomności, ale nie stanowi skutecznej profilaktyki kolejnych napadów.
Czy drgawki gorączkowe oznaczają padaczkę?
Zwykle nie. Lekarz ocenia przebieg napadu, rozwój dziecka i ewentualne czynniki ryzyka.
Czy po prostym napadzie trzeba zrobić EEG?
Rutynowo zwykle nie. Lekarz decyduje o badaniach, gdy przebieg jest nietypowy lub istnieje podejrzenie innej przyczyny.
Czy można podać własny lek ratunkowy?
Tylko jeśli został przepisany temu dziecku i opiekun ma indywidualny plan oraz przeszkolenie. Nie podawaj leku należącego do innej osoby.
Stan informacji: październik 2026. Tekst edukacyjny; nie zastępuje indywidualnej porady lekarskiej.

