Urolog to specjalista, do którego trafiają zarówno młodzi pacjenci z nagłym, silnym bólem (np. kolką nerkową), jak i osoby od lat zmagające się z nawracającymi infekcjami dróg moczowych, problemem z trzymaniem moczu czy zaburzeniami erekcji. Wbrew obiegowej opinii, urolog nie jest „wyłącznie dla mężczyzn” – leczy także kobiety i młodzież, wszędzie tam, gdzie pojawiają się problemy z nerkami, moczem czy narządami płciowymi u mężczyzn.
Układ moczowy tworzą nerki, moczowody, pęcherz moczowy i cewka moczowa. U mężczyzn urolog opiekuje się dodatkowo gruczołem krokowym (prostatą), jądrami, najądrzami i prąciem. Choroby tych narządów mogą dawać bardzo różne objawy – od niepozornego pieczenia przy oddawaniu moczu, po krwiomocz czy silny ból wymagający pilnej pomocy.
Ważne: żaden artykuł w internecie – także ten – nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Jeśli masz niepokojące objawy, szczególnie nagły ból w klatce piersiowej lub brzuchu, duszność, objawy udaru (osłabienie kończyn, bełkotliwa mowa, opadnięty kącik ust) czy silny ból w okolicy lędźwiowej z gorączką, natychmiast szukaj pomocy medycznej (SOR, numer alarmowy).
W tym artykule
Jakie choroby leczy urolog?
Choroby nerek i moczowodów
Jednym z najczęstszych powodów nagłej wizyty u urologa jest kamica nerkowa i moczowodowa. Tworzą się wtedy złogi (potocznie „kamienie”), które mogą zablokować odpływ moczu z nerki. Typowy obraz to kolka nerkowa – nagły, bardzo silny ból w okolicy lędźwiowej, promieniujący do podbrzusza lub pachwiny. Często towarzyszą mu nudności, wymioty, krwiomocz.
W zależności od wielkości i położenia kamieni, urolog może zaproponować leczenie zachowawcze (leki przeciwbólowe, rozkurczowe, picie większej ilości płynów), próbę rozpuszczania niektórych złogów, kruszenie kamieni falą uderzeniową (ESWL) lub zabieg endoskopowy albo operację.
Urolog zajmuje się także zakażeniami układu moczowego i odmiedniczkowym zapaleniem nerek. Pacjenci skarżą się wtedy na pieczenie przy oddawaniu moczu, częste parcie, ból w podbrzuszu, czasem gorączkę oraz ból w okolicy lędźwiowej. Leczenie opiera się na odpowiednio dobranym antybiotyku, piciu dużej ilości płynów i usuwaniu czynników sprzyjających nawrotom (zaleganie moczu, kamica, przeszkoda w odpływie moczu).
Coraz częściej w badaniach obrazowych (USG, tomografia komputerowa) przypadkowo wykrywa się torbiele i guzy nerek. Urolog musi wtedy ocenić, czy zmiana ma charakter łagodny, czy nowotworowy, i zaplanować dalsze postępowanie – od samej obserwacji, przez biopsję, aż po leczenie operacyjne.
Pęcherz moczowy i cewka – infekcje, nietrzymanie moczu, nowotwory
Bardzo częstym problemem, zwłaszcza u kobiet, jest zapalenie pęcherza moczowego. Objawia się częstym, bolesnym oddawaniem niewielkich ilości moczu, parciem na pęcherz, uczuciem „niedopustoszenia”, bólem w podbrzuszu, a czasem krwią w moczu. Nawracające infekcje wymagają diagnostyki urologicznej, a nie tylko kolejnych „na szybko” wypisywanych antybiotyków.
Do urologa trafiają także osoby z nietrzymaniem moczu. Może mieć ono charakter wysiłkowy – gdy kilka kropel moczu „ucieka” przy kaszlu, śmiechu, podnoszeniu ciężkich przedmiotów – albo naglący, gdy silne parcie na pęcherz zmusza do natychmiastowego skorzystania z toalety i trudno zdążyć. U części pacjentów problemy te się łączą. Urolog dobiera wtedy indywidualny plan leczenia – od ćwiczeń mięśni dna miednicy, przez leki, po zabiegi z zakresu urologii lub uroginekologii.
Poważnym, ale często długo niemym schorzeniem jest rak pęcherza moczowego. Jego typowym objawem jest bezbolesny krwiomocz – krew w moczu, która nie boli i może się pojawić nawet jednorazowo. Nigdy nie należy tego lekceważyć. Urolog zwykle zleca wtedy badanie endoskopowe pęcherza (cystoskopię) i ewentualne pobranie wycinków.
Choroby prostaty
Prostata, czyli gruczoł krokowy, to narząd typowo męski, położony poniżej pęcherza i otaczający początkowy odcinek cewki moczowej. Z wiekiem, u wielu mężczyzn, prostata zaczyna się powiększać – mówimy o łagodnym przeroście prostaty (BPH). Objawy to częste oddawanie moczu, słaby lub przerywany strumień, nocne wstawanie do toalety, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza.
Leczenie zależy od nasilenia dolegliwości. Czasem wystarczy modyfikacja stylu życia (ograniczenie płynów przed snem, unikanie alkoholu, kofeiny), w innych przypadkach potrzebne są leki rozluźniające mięśnie gładkie w szyi pęcherza i prostacie lub hamujące jej rozrost. Gdy leczenie farmakologiczne zawodzi, rozważa się zabiegi operacyjne, np. przezcewkowe usunięcie gruczolaka prostaty (TURP).
Urolog leczy również zapalenia prostaty. Ostre zapalenie daje gwałtowne objawy – ból w kroczu, gorączkę, dreszcze, ból przy oddawaniu moczu oraz trudności z mikcją. Przewlekłe zapalenie prostaty bywa bardziej podstępne: objawy są słabsze, ale utrzymują się długo, często towarzyszy im dyskomfort w kroczu, zaburzenia erekcji, gorsze samopoczucie.
Szczególną uwagę zwraca się na raka prostaty – jeden z najczęstszych nowotworów u mężczyzn. Nierzadko przez długi czas nie daje on żadnych objawów. Dlatego tak ważne są profilaktyczne badania: oznaczenie PSA we krwi i badanie prostaty palcem przez odbytnicę. W razie nieprawidłowości urolog kieruje na dalszą diagnostykę, w tym biopsję.
Męskie narządy płciowe
Urolog jest też lekarzem od wielu „intymnych” problemów mężczyzn. Zajmuje się zaburzeniami erekcji, zwłaszcza gdy podejrzewa się tło naczyniowe, hormonalne lub neurologiczne. Współpracuje przy diagnostyce niepłodności męskiej – ocenia m.in. obecność żylaków powrózka nasiennego, budowę jąder, zleca badanie nasienia.
Do urologa warto zgłosić się również przy problemach z napletkiem (stulejka, załuż), przy wodniaku jądra (nagromadzenie płynu w osłonkach jądra), żylakach powrózka nasiennego, zapaleniu jąder i najądrzy, a także przy niepokojących zmianach skórnych czy guzach jąder i prącia. Wczesna konsultacja zwiększa szansę na skuteczne leczenie, szczególnie w przypadku nowotworów jąder, które często dotyczą młodych mężczyzn.
Urolog a pacjentki – dlaczego kobiety też powinny go znać?
Choć urolog często kojarzy się z „męskim lekarzem”, kobiety także korzystają z jego pomocy. Specjalista ten leczy u nich m.in. nawracające zakażenia układu moczowego, nietrzymanie moczu, nadreaktywny pęcherz, kamicę moczową, a także nowotwory nerek, moczowodów i pęcherza. Urolog zajmuje się również wadami anatomicznymi dróg moczowych, które mogą powodować utrudniony odpływ moczu i predysponować do infekcji.
Kiedy zgłosić się do urologa?
Do urologa warto umówić się zawsze wtedy, gdy coś w oddawaniu moczu lub w obrębie narządów płciowych budzi niepokój, np. gdy pojawia się:
- ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu, częstomocz,
- krew w moczu (nawet pojedynczy epizod),
- silny ból w okolicy lędźwiowej lub podbrzusza, przypominający kolkę nerkową,
- nagłe zatrzymanie moczu albo bardzo utrudnione oddawanie moczu,
- wyczuwalny guz, powiększenie jądra, asymetria moszny,
- obniżone libido, zaburzenia erekcji,
- problemy z płodnością u par starających się o dziecko,
- nawracające infekcje dróg moczowych,
- niekontrolowane gubienie moczu.
Jeśli dolegliwości są bardzo nasilone, nagłe (np. ostry ból, zatrzymanie moczu, wysoka gorączka z dreszczami, krwiomocz ze skrzepami), trzeba pilnie zgłosić się na SOR lub wezwać pomoc medyczną.
Warto pamiętać o profilaktyce. Mężczyźni po 50. roku życia, a przy obciążającym wywiadzie rodzinnym nawet już po 40., powinni regularnie kontrolować prostatę – zgłosić się do urologa na badanie per rectum i oznaczenie PSA. Takie wizyty mogą wykryć chorobę na bardzo wczesnym etapie, kiedy leczenie jest najskuteczniejsze.
Jakie badania może zlecić urolog?
Wywiad i badanie fizykalne
Pierwsza wizyta u urologa zwykle zaczyna się od rozmowy. Lekarz pyta o obecne objawy, wcześniejsze choroby, przyjmowane leki, przebyte operacje, nawyki związane z piciem płynów, paleniem papierosów, aktywnością fizyczną czy życiem seksualnym. To nie ciekawość, ale konieczny element diagnostyki.
Następnie przeprowadza badanie fizykalne – ogląda i bada palpacyjnie brzuch, okolice lędźwiowe, narządy płciowe. U mężczyzn często wykonuje badanie prostaty przez odbytnicę (per rectum), które pozwala ocenić jej wielkość, konsystencję i wykryć ewentualne guzki.
Badania laboratoryjne
Podstawą diagnostyki urologicznej jest badanie ogólne moczu. Pozwala ocenić m.in. barwę, ciężar właściwy, obecność krwi, białka, leukocytów, glukozy czy bakterii. W razie podejrzenia zakażenia zlecany bywa także posiew moczu, który wskazuje, jaki drobnoustrój wywołał infekcję i na jakie antybiotyki jest wrażliwy.
Urolog może zlecić również badania krwi – morfologię, parametry pracy nerek (kreatynina, eGFR), elektrolity, wskaźniki stanu zapalnego. U mężczyzn ważnym badaniem jest PSA (swoisty antygen sterczowy), które pomaga w wykrywaniu i monitorowaniu chorób prostaty.
W diagnostyce niepłodności męskiej wykonuje się badanie nasienia (seminogram). Analizuje ono liczbę, ruchliwość i budowę plemników, co pozwala ocenić szanse na naturalne poczęcie i dobrać dalsze postępowanie.
Badania obrazowe
Urolog często korzysta z badań obrazowych. Podstawą jest USG nerek i dróg moczowych oraz USG jamy brzusznej, które pozwala ocenić wielkość i budowę nerek, pęcherza, zaleganie moczu po mikcji, a u mężczyzn wstępnie także prostatę. Przy podejrzeniu przerostu prostaty lub raka tego narządu wykonuje się także USG przezodbytnicze (TRUS), które daje dokładniejszy obraz gruczołu.
W przypadku podejrzenia nowotworów nerek, pęcherza, prostaty czy przerzutów, a także przy skomplikowanej kamicy i urazach, urolog może skierować na tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny. W wybranych sytuacjach nadal wykorzystuje się urografię i inne badania radiologiczne do oceny drożności dróg moczowych i obecności złogów.
Badania endoskopowe i specjalistyczne
Cystoskopia polega na wprowadzeniu cienkiego instrumentu z kamerą (cystoskopu) przez cewkę moczową do pęcherza. Dzięki temu lekarz może bezpośrednio obejrzeć wnętrze pęcherza i cewki, pobrać wycinki do badania lub usunąć drobne zmiany. Jest to podstawowe badanie w diagnostyce raka pęcherza i w kontrolach po jego leczeniu.
Do oceny pracy dolnych dróg moczowych (pęcherza i cewki) służy badanie urodynamiczne. Mierzy się w nim m.in. ciśnienie w pęcherzu i jamie brzusznej, przepływ moczu i pojemność pęcherza. Umożliwia to dokładne rozpoznanie przyczyn nietrzymania moczu, parć naglących czy trudności z opróżnianiem pęcherza.
Uroflowmetria to proste, nieinwazyjne badanie przepływu moczu. Pacjent oddaje mocz do specjalnego urządzenia, które rejestruje szybkość i objętość strumienia. Wynik pomaga np. w diagnostyce przerostu prostaty i przeszkody podpęcherzowej.
Przy podejrzeniu nowotworów, np. prostaty, nerek, jąder czy pęcherza, urolog może zlecić biopsję – pobranie fragmentu tkanki do badania histopatologicznego. Od jego wyniku zależy ostateczne rozpoznanie i wybór metody leczenia.
Jak przygotować się do wizyty u urologa?
Aby jak najlepiej wykorzystać czas konsultacji, warto przed wizytą:
- zebrać dotychczasową dokumentację medyczną (wyniki badań, wypisy ze szpitala, listę przyjmowanych leków),
- przygotować listę objawów wraz z informacją, kiedy się pojawiły, jak często występują, co je nasila lub łagodzi,
- zanotować częstotliwość oddawania moczu, epizody bólu, krwiomoczu, nietrzymania moczu,
- w przypadku problemów z erekcją lub płodnością – spisać informacje o dotychczasowym leczeniu, chorobach przewlekłych, stylu życia (np. praca siedząca, używki).
Przed niektórymi badaniami (np. USG układu moczowego, badanie urodynamiczne) lekarz może poprosić, aby zgłosić się z wypełnionym pęcherzem, lub zalecić specjalną dietę czy środki przeczyszczające. Warto dokładnie stosować się do tych wskazówek, bo od tego zależy wiarygodność wyniku.
Podsumowanie – urolog nie tylko „od mężczyzn”
Urolog to specjalista, do którego powinni zgłaszać się zarówno mężczyźni, jak i kobiety w każdym wieku, jeśli pojawiają się problemy z oddawaniem moczu, bóle w okolicy lędźwiowej czy podbrzusza, krwiomocz, nietrzymanie moczu lub dolegliwości ze strony męskich narządów płciowych. Zakres jego pracy jest bardzo szeroki – od leczenia częstych infekcji i kamicy nerkowej, przez zaburzenia mikcji i nietrzymanie moczu, po nowotwory nerek, pęcherza, prostaty i jąder.
Wizyta u urologa wcale nie musi być wstydliwa. Dobrze przygotowana konsultacja, szczera rozmowa i odpowiednio dobrane badania pozwalają zwykle szybko ustalić przyczynę dolegliwości i zaplanować leczenie. Zamiast zwlekać „do ostatniej chwili”, lepiej umówić się na wizytę przy pierwszych niepokojących objawach lub profilaktycznie – szczególnie po 50. roku życia i przy obciążającym wywiadzie rodzinnym.
tm, zdjęcie z abacusai