Czy kalkulator BMI to dobre narzędzie dla seniorów? Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że tak. W końcu to szybki sposób na sprawdzenie, czy masa ciała mieści się w zdrowym zakresie. Jednak w przypadku osób starszych sytuacja jest bardziej złożona, bowiem wraz z wiekiem zmienia się skład ciała, poziom tkanki mięśniowej spada, a jednocześnie wzrasta znaczenie zupełnie innych wskaźników zdrowia. Dlatego klasyczne BMI może nie tylko nie dawać pełnego obrazu, a nawet… wprowadzać w błąd. Sprawdźmy szczegóły!
W tym artykule
Jak definiuje się wskaźnik BMI?
Zanim przejdziemy do tego, czy kalkulator BMI (https://centrumrespo.pl/kalkulator-bmi/) to dobre narzędzie dla seniorów, zacznijmy od odrobiny teorii.
BMI to bowiem proste narzędzie stosowane do oceny, czy waga danej osoby mieści się w normie w stosunku do jej wzrostu. Ten wskaźnik oblicza się, dzieląc masę ciała w kilogramach przez wzrost w metrach podniesiony do kwadratu. Uzyskany wynik porównuje się z ogólnymi przedziałami, czyli niedowagi, wagi prawidłowej, nadwagi i otyłości (w trójstopniowej skali).
Proste, prawda? Zdecydowanie i również z tego powodu ten wskaźnik funkcjonuje w medycynie oraz dietetyce od wielu lat, jako narzędzie szybkie i łatwe do zastosowania (aby uzyskać wynik, wystarczy zaledwie kilka sekund).
Tutaj pojawia się jednak ALE, bo BMI może w ogromnym stopniu zakłamywać wyniki, zwłaszcza w przypadku seniorów. Czas więc na jego wady.
Dlaczego BMI u osób starszych bywa mylące?
BMI u seniorów często nie odzwierciedla rzeczywistego stanu zdrowia, ponieważ z wiekiem ciało ulega sporym, naturalnym zmianom, których ten wskaźnik po prostu nie uwzględnia.
Przykład? Jednym z największych problemów jest stopniowa utrata masy mięśniowej (czyli tzw. sarkopenia), zaczynająca się w praktyce już po 50. roku życia i nasilająca wraz z upływem lat.
Trzeba pamiętać, że mięśnie są cięższe od tkanki tłuszczowej, więc ich ubytek może obniżyć masę ciała (pomimo tego, że jednocześnie wzrasta ilość tłuszczu w ciele). BMI „widzi” jednak tylko ogólną masę, przez co może sugerować prawidłową wagę, nawet jeśli organizm traci zdrową tkankę mięśniową.
Ale to niejedyny powód sprawiający, że wskaźnik BMI nie daje pełnego obrazu stanu zdrowia danej osoby. Kolejny to fakt, że seniorzy często mają inne proporcje ciała niż osoby młodsze: niższy wzrost (przez naturalne obniżanie kręgosłupa), zmienioną postawę czy tendencję do gromadzenia tłuszczu w obrębie brzucha. Te zmiany wpływają na interpretację wyniku BMI, który nie potrafi ich uwzględnić.
W efekcie osoba starsza może mieć BMI mieszczące się w normie, a mimo to zmagać się z osłabieniem, ryzykiem upadków, niską siłą mięśniową oraz nadmiarem tłuszczu trzewnego.
Z drugiej strony trzeba pamiętać, że nieco wyższe BMI u seniorów nie zawsze oznacza coś złego. Powód? Badania pokazują, że umiarkowana nadwaga w późniejszym wieku czasem wiąże się z lepszą kondycją i mniejszym ryzykiem niedożywienia.
Ryzyka wynikające z polegania wyłącznie na BMI
Znamy już wady BMI w kontekście seniorów. Ale jak dokładnie “sztywne” trzymanie się tego wskaźnika może szkodzić takim osobom? Ten temat skonsultowaliśmy z konsultantką merytoryczną i dietetyczką Centrum Respo, mgr Aleksandrą Kureń, która wskazała na następujące aspekty.
- Przeoczenie utraty mięśni – jak wspomnieliśmy wcześniej, BMI nie rozróżnia mięśni od tłuszczu. Starsza osoba może mieć więc „prawidłową masę ciała”, a jednocześnie znaczną utratę masy mięśniowej, co zwiększa ryzyko osłabienia, upadków i problemów z równowagą.
- Nieprawidłowa ocena tłuszczu trzewnego – nadmiar tłuszczu wokół narządów wewnętrznych może być przyczyną cukrzycy, chorób serca i innych schorzeń metabolicznych, nawet jeśli masa ciała u danej osoby mieści się w normie.
- Zbyt rygorystyczne ograniczenia wagi – seniorzy, którzy starają się obniżyć BMI, mogą nieświadomie tracić mięśnie oraz tym samym gęstość kości. Efekt to gorsze zdrowie i większe ryzyko niedożywienia.
- Fałszywe poczucie bezpieczeństwa – wskaźnik w normie może sprawiać wrażenie, że wszystko jest w porządku, podczas gdy rzeczywiste ryzyka zdrowotne pozostają niezauważone.
Jakie wskaźniki zdrowia sprawdzają się u seniorów?
Zgadzamy się: BMI jest łatwe i szybkie do obliczenia, ale w przypadku seniorów nie jest najlepszym rozwiązaniem. Co w zamian?
Okazuje się, że istnieje równie prosta metoda, którą można wykonać w warunkach domowych, a dająca znacznie lepszy obraz ilości tłuszczu trzewnego. Chodzi tutaj o obwód talii w stosunku do bioder. Aby uzyskać wynik, wystarczy podzielić obwód talii w centymetrach przez obwód bioder i zinterpretować według następującego klucza:
- u kobiet stosunek talii do bioder większy od 0,85 oznacza zwiększone ryzyko zdrowotne,
- u mężczyzn stosunek talii do bioder przekraczający 0,90 to zwiększone ryzyko zdrowotne.
Ale są też inne, bardziej specjalistyczne badania. Jednym z nich jest densytometria pozwalająca zmierzyć gęstość mineralną kości. Ale dlaczego jest to tak istotne w przypadku seniorów?
W praktyce masa kości to jeden z kluczowych wskaźników zdrowia seniora, którego BMI w ogóle nie uwzględnia. Z wiekiem kości tracą gęstość, stają się bardziej kruche i podatne na złamania, szczególnie u osób po 60. roku życia.
Dlatego monitorowanie stanu kości jest tak ważne i przykładowo pozwala wcześnie wykryć osteoporozę, zanim dojdzie do złamań. Ponadto umożliwia śledzenie postępów leczenia lub skuteczności zmian w diecie i aktywności fizycznej.
Nie bez znaczenia są także badania krwi, w tym oznaczenia glukozy, lipidów, białka we krwi czy markerów stanu zapalnego dają pełniejszy obraz zdrowia metabolicznego i odżywienia.
Z tego powodu dla uzyskania pełniejszego obrazu stanu zdrowia seniora, sam kalkulator BMI nie wystarczy. Warto skonultować się z lekarzem, który zleci odpowiednie badania.
Jak bezpiecznie monitorować masę ciała w starszym wieku?
Co w takim razie z monitorowaniem masy ciała u seniora? Warto to robić, ale – jak wspomnieliśmy – nie należy polegać wyłącznie na tym pomiarze. Wystarczy ważyć się raz w tygodniu lub raz na dwa tygodnie, a ponadto dokonywać pomiarów w obwodach pamiętając, iż zmniejszanie obwodu talii przy zachowaniu masy mięśniowej jest korzystne, ale już spadek obwodu ramion lub ud może wskazywać na utratę mięśni.
Jeśli to możliwe, najlepiej korzystać z analizatorów składu ciała (BIA) w gabinetach lub przychodniach. Pozwalają one ocenić proporcje mięśni, tłuszczu i wody, co daje pełniejszy obraz niż waga lub BMI. Jeśli jednak pomiary dokonywane w domu wskazują na niepojojące zmiany, warto reagować.
Podsumowanie
Jak widać wskaźnik BMI na wielu poziomach jest… niedoskonały. Zwłaszcza w przypadku seniorów, u których dokonywane pomiary powinny być znacznie bardziej szczegółowe.
materiały partnera (lh)