Usunięcie prostaty – co warto wiedzieć na ten temat?

Prostata, zwana również gruczołem krokowym, jest niewielkim, lecz niezwykle istotnym elementem męskiego układu moczowo-płciowego. Odpowiada przede wszystkim za produkcję płynu nasiennego, który odżywia oraz ułatwia ruchliwość plemników, a także wpływa na regulację przepływu moczu przez cewkę moczową. Niestety, wraz z wiekiem u wielu mężczyzn rozwijają się schorzenia tego narządu. W przypadkach zaawansowanych lub gdy metody zachowawcze zawodzą, konieczne bywa całkowite usunięcie prostaty, czyli prostatektomia.

W jakich sytuacjach konieczne może być usunięcie prostaty?

Decyzja o operacji prostaty jest złożona i opiera się na wielu czynnikach, takich jak rodzaj schorzenia, jego zaawansowanie, ogólny stan zdrowia pacjenta oraz obecność powikłań. Wskazania do zabiegu obejmują:

• Zaawansowany lub agresywny nowotwór prostaty ograniczony do narządu, który kwalifikuje się do leczenia operacyjnego z nadzieją na całkowite wyleczenie.
• Łagodny przerost stercza powodujący powtarzające się infekcje układu moczowego, które nie ustępują po leczeniu farmakologicznym.
• Zatrzymanie moczu spowodowane całkowitą blokadą przepływu moczu przez powiększoną prostatę.
• Obfite krwawienia z prostaty.
• Obecność dużych kamieni w prostacie wywołujących ból i infekcje.

W każdym przypadku kwalifikacja do operacji wymaga indywidualnej oceny oraz dokładnej diagnostyki, w tym badań obrazowych i laboratoryjnych.

Techniki operacyjne usunięcia prostaty

Istnieje wiele sposobów na usunięcie gruczołu krokowego u mężczyzn. Dobór tej, która w danym przypadku będzie najbardziej odpowiednia, także uzależniony jest od sytuacji pacjenta. Współcześnie wyróżnić można następujące metody:

1. Prostatektomia radykalna otwarta – tradycyjna metoda polegająca na dostępie nad spojeniem łonowym, umożliwiająca usunięcie całego gruczołu wraz z pęcherzykami nasiennymi i węzłami chłonnymi. Zabieg trwa zwykle 2-3 godziny i wymaga hospitalizacji od 3 do 5 dni. Ze względu na większą inwazyjność, wiąże się z dłuższą rekonwalescencją i wyższym ryzykiem powikłań.
2. Prostatektomia laparoskopowa – technika małoinwazyjna, podczas której chirurg wykonuje kilka niewielkich nacięć na brzuchu, wprowadza laparoskop z kamerą i specjalistyczne narzędzia. Pozwala to na precyzyjne usunięcie prostaty oraz węzłów chłonnych, zmniejsza ból pooperacyjny i skraca czas pobytu w szpitalu (zwykle 1-3 dni). Laparoskopia minimalizuje ryzyko uszkodzenia nerwów i utraty krwi, jednak wymaga dużego doświadczenia operatora.
3. Prostatektomia robotyczna z użyciem systemu da Vinci – najnowocześniejsza metoda, wykorzystująca zaawansowane robotyczne ramiona sterowane przez chirurga z konsoli. Zapewnia trójwymiarowy, powiększony obraz pola operacyjnego oraz niezwykłą precyzję. Operacja jest małoinwazyjna, zmniejsza ryzyko powikłań, a pacjent szybciej wraca do codziennych aktywności. Zabieg trwa około 2-3 godzin, a hospitalizacja zwykle nie przekracza 2-3 dni. Refundacja przez NFZ dotyczy wybranych ośrodków i pacjentów spełniających kryteria kliniczne.
4. Zabiegi laserowe (HoLEP – Holmium Laser Enucleation of the Prostate) – minimalnie inwazyjne, stosowane głównie w leczeniu łagodnego rozrostu prostaty. Laserowa enukleacja pozwala na precyzyjne oddzielenie i rozdrobnienie tkanki prostaty, którą usuwa się przez cewkę moczową. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu dolędźwiowym, a hospitalizacja trwa zwykle do 2 dni. Metoda ta minimalizuje uszkodzenia tkanek otaczających i jest skuteczna niezależnie od wielkości gruczołu.

Przebieg operacji laparoskopowej i robotycznej

Zarówno w technice laparoskopowej, jak i robotycznej pacjent jest znieczulony ogólnie. Chirurg wykonuje kilka niewielkich nacięć (ok. 0,5-1 cm). Wprowadzane są narzędzia i kamera, umożliwiające precyzyjną ocenę pola operacyjnego. Prostata wraz z pęcherzykami nasiennymi oraz węzłami chłonnymi (jeśli istnieje odpowiednie wskazanie) jest usuwana.

Następnie odtwarza się ciągłość dróg moczowych przez zespolenie kikuta cewki moczowej z szyjką pęcherza moczowego. W trakcie zabiegu do pęcherza wkładany jest cewnik Foleya, który pozostaje zwykle przez 7-14 dni, wspomagając proces gojenia. Po zabiegu pacjent pozostaje pod obserwacją na oddziale przez kilka dni, a powrót do pełnej aktywności następuje stopniowo.

Laserowa enukleacja prostaty (HoLEP)

Metoda HoLEP wykorzystuje wiązkę lasera holmowego, która precyzyjnie oddziela tkankę prostaty od torebki gruczołu. Następnie wycięte fragmenty są rozdrabniane i usuwane przez cewkę moczową. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu dolędźwiowym, trwa od 40 minut do 2 godzin, a hospitalizacja jest krótka (do 2 dni).

Precyzja lasera ogranicza uszkodzenia okolicznych tkanek, co przekłada się na mniejsze ryzyko krwawień i szybszą rekonwalescencję. HoLEP jest szczególnie polecany pacjentom z dużym rozrostem prostaty, u których inne zabiegi endoskopowe mogą być niewystarczające.

Jakie mogą być ewentualne powikłania po zabiegu?

Usunięcie prostaty to poważna interwencja chirurgiczna, która może prowadzić do szeregu powikłań, z których najczęstsze to:

• Zaburzenia erekcji – związane z uszkodzeniem nerwów naczyniowo-nerwowych odpowiedzialnych za wzwód prącia, umiejscowionych w bliskim sąsiedztwie prostaty. Ryzyko jest mniejsze przy technikach laparoskopowych i robotycznych, szczególnie gdy udaje się zachować pęczki nerwowe. Rehabilitacja seksualna obejmuje farmakoterapię (np. inhibitory fosfodiesterazy typu 5), iniekcje dostawowe, a w ostateczności protezowanie prącia. Wczesne rozpoczęcie terapii poprawia rokowania.
• Nietrzymanie moczu – efekt podrażnienia i osłabienia mięśni zwieracza cewki moczowej oraz mięśni dna miednicy. Może mieć charakter wysiłkowy lub naglący. Regularne ćwiczenia mięśni Kegla, terapia biofeedback oraz stosowanie wkładek higienicznych stanowią podstawę leczenia. W cięższych przypadkach rozważa się implantację sztucznego zwieracza.
• Krwawienia i zakażenia – choć obecnie rzadkie dzięki nowoczesnym technikom, mogą wystąpić zarówno w trakcie, jak i po operacji. Wymagają monitorowania, a w razie potrzeby leczenia farmakologicznego lub interwencji chirurgicznej.
• Zaburzenia wytrysku – po prostatektomii dochodzi do usunięcia pęcherzyków nasiennych i przecięcia nasieniowodów, co skutkuje brakiem ejakulatu (tzw. suchy wytrysk). Nie wpływa to jednak na odczuwanie orgazmu.
• Zwężenia cewki moczowej i zespolenia cewkowo-pęcherzowego – mogą wymagać dodatkowych zabiegów endoskopowych w celu poszerzenia zwężeń i przywrócenia drożności dróg moczowych.

Rehabilitacja i życie po usunięciu prostaty

Rekonwalescencja po prostatektomii jest procesem stopniowym i wymaga cierpliwości. Po zabiegu pacjent pozostaje pod opieką urologa, a także często korzysta z usług fizjoterapeuty specjalizującego się w rehabilitacji urologicznej. Rehabilitacja ukierunkowana jest na:

• Wzmacnianie mięśni dna miednicy w celu poprawy kontroli pęcherza.
• Przywracanie sprawności seksualnej poprzez terapię farmakologiczną i/lub fizyczną.
• Adaptację do nowych warunków życia, w tym stosowanie wkładek urologicznych i wsparcie psychologiczne.

Ważne jest także utrzymanie zbilansowanej diety bogatej w warzywa, owoce, chude mięso i produkty pełnoziarniste, unikanie ostrych przypraw oraz odpowiednie nawodnienie. Zaleca się ograniczenie spożycia płynów przed snem w celu zmniejszenia nocnych wizyt w toalecie.

W przypadku planowania potomstwa mężczyźni powinni rozważyć przechowywanie nasienia w banku spermy przed operacją, gdyż usunięcie prostaty powoduje trwałą utratę płodności.

Usunięcie prostaty – czasem może być konieczne

Usunięcie prostaty stanowi skuteczną metodę leczenia zaawansowanych postaci raka oraz poważnych schorzeń prostaty, które nie reagują na leczenie zachowawcze. Wybór techniki operacyjnej – otwartej, laparoskopowej, robotycznej czy laserowej – uzależniony jest od charakterystyki choroby, stanu pacjenta oraz dostępności specjalistycznego sprzętu i doświadczenia zespołu operującego.

Nowoczesne metody minimalnie inwazyjne, zwłaszcza operacje robotyczne i laserowe, znacząco zmniejszają ryzyko powikłań oraz przyspieszają powrót do zdrowia, co przekłada się na poprawę jakości życia pacjentów. I choć konieczność usunięcia prostaty dla wielu pacjentów bywa dużym obciążeniem emocjonalnym, zabieg taki bywa konieczny.

Kluczowym elementem leczenia jest także kompleksowa rehabilitacja, która pozwala na ograniczenie skutków ubocznych, takich jak nietrzymanie moczu czy zaburzenia erekcji. Wsparcie specjalistów oraz bliskich ułatwia adaptację do nowej sytuacji zdrowotnej.

Regularne kontrole u urologa po operacji, w tym badania poziomu PSA, są niezbędne do wczesnego wykrycia ewentualnych nawrotów choroby i wdrożenia odpowiedniego leczenia uzupełniającego.

Więcej informacji: https://scmkrakow.pl/prostatektomia-radykalna/

Artykuł sponsorowany (tl), fot. materiały partnera