Biopsja wątroby polega na pobraniu niewielkiego fragmentu tkanki wątrobowej do badania mikroskopowego. Wykonuje się ją, gdy wyniki badań krwi lub obrazowych nie wystarczają do oceny przyczyny, rodzaju albo zaawansowania choroby wątroby.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Badanie polega na pobraniu wycinka wątroby poprzez nakłucie powłok ciała pacjenta specjalną igłą w określonym miejscu. Rozróżnia się biopsję niecelowaną, tzw. ślepą, w której wycinek uzyskuje się najczęściej przez wkłucie w prawej, środkowej linii pachowej na wysokości 9. lub 10. międzyżebrza (Ryc. 2-10) oraz biopsję celowaną – wykonywaną w czasie badania laparoskopowego, badania ultrasonograficznego lub badania tomokomputerowego. Przy wykorzystaniu tych metod uwidacznia się zmianę w wątrobie i dopiero wówczas – dochodząc z dogodnego miejsca igłą biopsyjną – pobiera się materiał tkankowy.
Czemu służy badanie?
Badanie służy pobraniu tkanki wątrobowej, aby potem ocenić jej budowę mikroskopową w tzw. badaniu histopatologicznym w celu różnicowania różnych stanów chorobowych oraz ustalenia rokowania. Inne badania zwykle nie wystarczają do ustalenia właściwego rozpoznania i rokowania. Dlatego badanie histopatologiczne ma decydujące znaczenie w rozpoznaniu takich chorób jak: ostre, podostre lub przewlekłe zapalenie wątroby, marskość wątroby, stłuszczenie wątroby, hemosyderoza, czynnościowa hiperbilirubinemia i inne choroby wątroby.
Wskazania do wykonania badania
- Podejrzenie ostrego wirusowego zapalenia wątroby.
- Podejrzenie i różnicowanie przewlekłych i aktywnych zmian w wątrobie.
- Kontrola u osób z aktywnym procesem zapalnym wątroby.
- Inne wskazania, np. czynnościowe hiperbilirubinemie, uszkodzenie toksyczne wątroby.
Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza w warunkach szpitalnych.
Badania poprzedzające
Badanie układu krzepnięcia krwi, morfologia i ustalenie grupy krwi, próby wątrobowe (oznaczenie stężenia bilirubiny, aktywności transaminaz, fosfatazy alkalicznej, stężenia żelaza) oraz badanie ultrasonograficzne wątroby.
Sposób przygotowania do badania
Patrz „Sposób przygotowania do znieczulenia” w „Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych” w rozdziale „Metody znieczulania”.
Badanie wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. U dzieci badanie wykonuje się w znieczuleniu ogólnym.
Opis badania
Biopsja niecelowana
Podczas badania pacjent leży na plecach. Badający opukuje palcami tzw. stłumienie bezwzględne wątroby – na powierzchni ciała pacjenta, w okolicy prawego łuku żebrowego – celem ustalenia położenia wątroby. Okolicę planowanego punktu nakłucia dezynfekuje np. spirytusem i jodyną. Następnie znieczula skórę, tkankę podskórną i warstwę mięśni przez nakłucie cienką igłą oraz podanie środka znieczulającego. Po odczekaniu 5-10 minut (czas potrzebny do wywołania znieczulenia) cienkim skalpelem lekarz przebija skórę i tkankę podskórną. Gdy te czynności zostaną wykonane, wówczas w miejscu tego małego (kilkumilimetrowego) nacięcia lekarz wprowadza specjalną igłę biopsyjną osadzoną na strzykawce, którą – po wytworzeniu w niej podciśnienia – wprowadza w miąższ wątroby pacjenta (Ryc. 2-11). W tym krótkim momencie – trwającym ułamek sekundy – pacjent zatrzymuje oddech na szczycie wdechu. Po zabiegu badający zakłada pacjentowi – w miejscu wkłucia igły biopsyjnej – jałowy opatrunek uciskowy.
Biopsja celowana
Jedna z form biopsji celowanej została opisana w części rozdziału poświęconej laparoskopii (patrz: „Laparoskopia”).
Patrz dodatkowo „Opis metod znieczulenia” w „Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych” w rozdziale „Metody znieczulania”.
Wynik badania przekazywany jest w formie opisu. Jest to opis badania histopatologicznego pobranego wycinka wątroby.
Czas
Badanie trwa zwykle około 20 minut.
Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie
Przed badaniem:
- Podwyższona ciepłota ciała.
- Smoliste stolce albo wymioty fusowate.
W czasie badania:
- Wszelkie nagłe dolegliwości (np. ból, osłabienie).
Jak należy zachowywać się po badaniu?
Chory powinien leżeć na prawym boku do 3 godzin, mając podłożony wałek z koca w okolicy wykonanej biopsji. Potem przez dobę pacjent powinien leżeć na wznak. Wieczorem pacjent może zjeść kleik. Następne posiłki mogą być już normalne.
Patrz dodatkowo „Jak należy zachowywać się po znieczuleniu?” w „Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych” w rozdziale „Metody znieczulania”.
Możliwe powikłania po badaniu
Przy odpowiedniej kwalifikacji pacjenta do badania i prawidłowo wykonanym badaniu powikłania występują dość rzadko. Do rzadkich powikłań należą: krwotok wewnętrzny, żółciowe zapalenie otrzewnej, krwiak lub odma śródpiersia, przebicie płata wątroby, zapaść krążeniowa, czkawka, podrażnienie okostnej żeber lub nerwów międzyżebrowych, podrażnienie otrzewnej.
Patrz dodatkowo „Możliwe powikłania po znieczuleniu” w „Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych” w rozdziale „Metody znieczulania”.
Jeśli jest taka potrzeba, badanie może być powtarzane. Wykonywane jest u pacjentów w każdym wieku, a także u kobiet w ciąży.
Opracowano na podstawie:
lek. med. Mariusz Madaliński
Biopsja wątroby
„Encyklopedia Badań Medycznych”
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996