pH-metria przełyku rejestruje, jak często i jak długo kwaśna treść cofa się z żołądka do przełyku oraz czy epizody refluksu pokrywają się z odczuwanymi objawami. Współczesna pH-impedancja pozwala dodatkowo wykrywać refluks słabo kwaśny i niekwaśny.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
W klasycznej pH-metrii przez nos wprowadza się cienką sondę z elektrodą mierzącą odczyn w przełyku. Jej końcówkę umieszcza się zwykle około 5 cm powyżej dolnego zwieracza przełyku. Sonda jest połączona z niewielkim przenośnym rejestratorem, który zapisuje zmiany pH podczas normalnej aktywności pacjenta.
Po zakończeniu badania zapis analizuje się komputerowo. Ocenia się między innymi czas ekspozycji przełyku na kwas, liczbę i czas trwania epizodów refluksu oraz ich związek z objawami zaznaczonymi przez pacjenta.
Rodzaje monitorowania refluksu
Stosowane są różne sposoby ambulatoryjnego monitorowania:
- klasyczna pH-metria cewnikowa, która mierzy kwaśny refluks przez sondę wprowadzoną przez nos,
- pH-impedancja, która wykrywa przemieszczanie się płynu i gazu niezależnie od ich pH,
- bezprzewodowe monitorowanie pH za pomocą kapsułki przymocowanej do ściany przełyku, prowadzone zwykle przez 48–96 godzin.
Dobór metody zależy od objawów, wcześniejszych wyników i pytania, na które badanie ma odpowiedzieć.
Czemu służy badanie?
Badanie pozwala obiektywnie ocenić refluks żołądkowo-przełykowy w warunkach codziennego życia. Pomaga potwierdzić lub wykluczyć chorobę refluksową, określić związek zgagi, bólu zamostkowego, regurgitacji, kaszlu lub innych dolegliwości z epizodami refluksu oraz wyjaśnić objawy utrzymujące się mimo leczenia.
Nie każda osoba z podejrzeniem refluksu wymaga pH-metrii. Rozpoznanie bywa możliwe na podstawie objawów i odpowiedzi na leczenie, a w innych sytuacjach pierwszym badaniem jest gastroskopia. Monitorowanie refluksu ma szczególne znaczenie, gdy rozpoznanie pozostaje niepewne lub planowane jest leczenie zabiegowe.
Wskazania do wykonania badania
- Typowe objawy refluksu przy prawidłowym lub niejednoznacznym wyniku gastroskopii.
- Objawy utrzymujące się mimo prawidłowo prowadzonego leczenia.
- Podejrzenie związku refluksu z przewlekłym kaszlem, chrypką albo innymi objawami pozaprzełykowymi, po uwzględnieniu innych możliwych przyczyn.
- Niewyjaśniony ból zamostkowy po wykluczeniu przyczyn sercowych.
- Ocena przed planowanym leczeniem przeciwrefluksowym metodą operacyjną lub endoskopową.
- Ocena skuteczności leczenia i mechanizmu utrzymujących się dolegliwości u pacjenta z wcześniej potwierdzoną chorobą refluksową.
Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza.
Badania poprzedzające
Zakres wcześniejszej diagnostyki zależy od objawów. Lekarz może zlecić gastroskopię, zwłaszcza przy trudnościach w połykaniu, krwawieniu, niedokrwistości, niezamierzonej utracie masy ciała lub innych objawach alarmowych. Rutynowe wykonywanie przed pH-metrią szerokiego zestawu badań krwi, EKG i USG jamy brzusznej nie jest konieczne u każdego pacjenta.
Manometria przełyku jest często wykonywana przed badaniem, aby dokładnie zlokalizować dolny zwieracz przełyku, ocenić motorykę oraz właściwie umieścić sondę. Jej potrzeba zależy od rodzaju systemu i protokołu pracowni.
Sposób przygotowania do badania
Przed badaniem należy przestrzegać instrukcji otrzymanych z pracowni. Zwykle wymagane jest niejedzenie przez około 4–6 godzin; zasady dotyczące picia wody mogą być inne w poszczególnych placówkach.
Leków zmniejszających wydzielanie kwasu nie wolno odstawiać samodzielnie. Gdy celem jest potwierdzenie nierozpoznanej wcześniej choroby refluksowej, lekarz może zalecić przerwę w przyjmowaniu inhibitorów pompy protonowej i innych leków przeciwrefluksowych. Gdy badanie ma wyjaśnić objawy utrzymujące się mimo leczenia u osoby z potwierdzonym refluksem, pH-impedancję można wykonać podczas terapii.
Osoba chorująca na cukrzycę powinna wcześniej uzgodnić sposób przyjmowania leków i posiłków. W dniu badania warto założyć luźne ubranie oraz nie nakładać kremu ani makijażu w miejscu, w którym będzie przyklejona sonda.
Opis badania
Po ustaleniu położenia dolnego zwieracza przełyku cienką sondę wprowadza się przez nozdrze, gardło i przełyk. Przełykanie wody ułatwia jej przejście. Końcówkę umieszcza się nad zwieraczem, a przewód mocuje plastrem do nosa i policzka (ryc. 2-19). Rejestrator pacjent nosi na pasku lub pasku naramiennym.
Podczas monitorowania należy wykonywać możliwie zwykłe codzienne czynności i stosować dietę zgodną z instrukcją pracowni. Na rejestratorze oraz w dzienniczku zaznacza się godziny posiłków, pozycję leżącą, sen, przyjmowane leki i wystąpienie objawów. Dokładny zapis czasu jest niezbędny do oceny związku dolegliwości z refluksem.
Urządzenia nie wolno moczyć, dlatego podczas badania zwykle nie można brać prysznica ani kąpieli. Następnego dnia pacjent wraca do pracowni, gdzie sonda jest usuwana, a zapis pobierany do analizy.
Czas
Monitorowanie cewnikowe trwa najczęściej około 24 godzin. Założenie sondy i instruktaż zajmują zwykle kilkadziesiąt minut. Bezprzewodowa rejestracja pH może trwać od 48 do 96 godzin.
Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie
Przed badaniem
- Wszystkie przyjmowane leki, zwłaszcza inhibitory pompy protonowej, antagonistów receptora H2, leki zobojętniające i wpływające na motorykę przewodu pokarmowego.
- Zaburzenia drożności nosa, częste krwawienia z nosa lub przebyte operacje nosa.
- Trudności lub ból przy połykaniu, wcześniejsze zabiegi na przełyku lub żołądku.
- Cukrzycę, choroby tkanki łącznej, zaburzenia krzepnięcia oraz ciążę lub możliwość ciąży.
- Uczulenie na metale, jeśli planowane jest bezprzewodowe monitorowanie za pomocą kapsułki.
W czasie badania
- Czas i okoliczności wystąpienia dolegliwości, posiłków, snu, pozycji leżącej i przyjęcia leków.
- Silny ból, duszność, nasilone krwawienie z nosa albo przemieszczenie sondy.
Jak należy zachowywać się po badaniu?
Po usunięciu sondy można zwykle wrócić do codziennych czynności oraz przyjmowania leków zgodnie z instrukcją pracowni. Krótkotrwałe podrażnienie nosa lub gardła powinno stopniowo ustąpić.
Możliwe działania niepożądane i powikłania
Podczas zakładania sondy mogą wystąpić łzawienie, katar, odruch wymiotny, kaszel i przejściowy dyskomfort w nosie lub gardle. W czasie monitorowania możliwe są uczucie ciała obcego, podrażnienie śluzówki i niewielkie krwawienie z nosa.
Poważne powikłania są rzadkie. Nasilone krwawienie, duszność, silny ból w klatce piersiowej, trudność w połykaniu lub inne wyraźne pogorszenie samopoczucia wymagają kontaktu z personelem. Możliwość wykonania badania w ciąży oraz wybór jego rodzaju lekarz ocenia indywidualnie.
Opracowano na podstawie:
lek. med. Mariusz Madaliński
pH-metria przełyku
„Encyklopedia Badań Medycznych”
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996