Prawidłowy pomiar ciśnienia tętniczego wymaga nie tylko sprawnego aparatu, ale też odpowiednio dobranego mankietu, kilku minut odpoczynku i właściwej pozycji ciała. Pojedynczy podwyższony wynik nie wystarcza do rozpoznania nadciśnienia, dlatego znaczenie mają powtarzane pomiary domowe, gabinetowe lub całodobowe.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Badanie polega na pośrednim lub bezpośrednim pomiarze ciśnienia w dużych tętnicach. Zwykle pomiar ciśnienia wykonywany jest w tętnicy ramiennej. Wartości ciśnienia tętniczego krwi zmieniają się pulsacyjnie w czasie cyklicznej pracy serca. Przy pomiarze ciśnienia tętniczego krwi wyróżnia się ciśnienie maksymalne, czyli skurczowe, oraz minimalne, czyli rozkurczowe.
Do pomiaru ciśnienia tętniczego krwi używa się przyrządu zwanego sfigmomanometrem, czyli ciśnieniomierzem. W metodzie osłuchowej, zwanej metodą Korotkowa, aparat składa się z mankietu z komorą powietrzną, manometru i ręcznej pompki lub kompresora, połączonych przewodami. Nowoczesne ciśnieniomierze elektroniczne wykorzystują najczęściej metodę oscylometryczną. Do pomiarów domowych zaleca się walidowany aparat automatyczny z mankietem zakładanym na ramię.
Ciśnienie powietrza w mankiecie uciskającym tętnicę przez tkanki pozwala odzwierciedlić ciśnienie panujące w naczyniu. Jeżeli ciśnienie w mankiecie znajduje się między wartością ciśnienia skurczowego a rozkurczowego, tętnica jest zamknięta w fazach rozkurczu serca i pulsacyjnie otwiera się w fazach skurczu. Krew przepływa wtedy okresowo i z dużą szybkością, wywołując wiry i wibracje. Powstające tony można usłyszeć przez stetoskop lub zarejestrować elektronicznie. Podczas obniżania ciśnienia w mankiecie dla ustalenia ciśnienia skurczowego i rozkurczowego ważne są moment pojawienia się pierwszego tonu i chwila całkowitego zaniku tonów.
Pośredni pomiar ciśnienia jest nieinwazyjny i powszechnie stosowany. Dokładność wyniku zależy jednak od jakości aparatu, dobrania mankietu oraz prawidłowej techniki. W szczególnych sytuacjach znajduje zastosowanie metoda inwazyjna, polegająca na bezpośrednim pomiarze ciśnienia krwi w tętnicy po jej nakłuciu.
Co oznacza wynik?
Do rozpoznania nadciśnienia nie wystarcza pojedynczy pomiar. Według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego z 2024 roku nadciśnienie tętnicze rozpoznaje się przy utrzymujących się wartościach ciśnienia gabinetowego wynoszących co najmniej 140/90 mm Hg. W pomiarach domowych odpowiada temu średnia wynosząca co najmniej 135/85 mm Hg. Wartości 120-139 mm Hg dla ciśnienia skurczowego lub 70-89 mm Hg dla rozkurczowego określa się jako ciśnienie podwyższone. Interpretacja wyniku powinna uwzględniać serię pomiarów, warunki ich wykonania oraz indywidualne ryzyko sercowo-naczyniowe pacjenta.
Czemu służy badanie?
Badanie ciśnienia tętniczego krwi umożliwia rozpoznanie nadciśnienia oraz kontrolę jego leczenia. Jest pomocne również w diagnozowaniu innych dolegliwości, których przyczyną mogą być spadki lub wahania ciśnienia tętniczego.
Na aktualny wynik wpływa wiele czynników, między innymi emocje towarzyszące wizycie lekarskiej, dlatego pojedynczy pomiar nie przesądza o istnieniu ani braku zaburzeń ciśnienia. Pacjenci, u których podejrzewa się lub rozpoznano nadciśnienie, mogą być proszeni o prowadzenie samokontroli w domu. W diagnostyce stosuje się także całodobowy automatyczny pomiar ciśnienia, czyli ABPM, który pomaga między innymi rozpoznać nadciśnienie białego fartucha lub nadciśnienie maskowane.
Wskazania do wykonania badania
- Diagnostyka nadciśnienia tętniczego.
- Kontrola skuteczności leczenia nadciśnienia tętniczego.
- Diagnostyka niedociśnienia.
- Diagnostyka stanów, w których nagłe zmiany ciśnienia tętniczego mogą być przyczyną dolegliwości odczuwanych przez pacjenta.
- Okresowe badania profilaktyczne.
Pomiar może być wykonany bez zlecenia lekarza.
Badania poprzedzające
Nie ma specjalnych zaleceń.
Sposób przygotowania do badania
Wartości ciśnienia tętniczego zmieniają się wielokrotnie w ciągu doby, dlatego zwykle zaleca się mierzenie ciśnienia o stałej porze, w podobnych warunkach i po przynajmniej 5 minutach spokojnego odpoczynku. Przez co najmniej 30 minut przed pomiarem nie należy palić papierosów, pić napojów zawierających kofeinę ani wykonywać wysiłku fizycznego. Przed badaniem warto opróżnić pęcherz.
Opis badania
Przy standardowym pomiarze pacjent powinien siedzieć z plecami opartymi o krzesło, stopami płasko ustawionymi na podłodze i nogami nieskrzyżowanymi. Odsłonięte ramię należy podeprzeć tak, aby mankiet znajdował się na wysokości serca. W czasie odpoczynku i pomiaru nie należy rozmawiać. Mankiet musi być dopasowany do obwodu ramienia i założony bezpośrednio na skórę. Przy pierwszej ocenie wskazane jest wykonanie pomiaru na obu ramionach, a następne pomiary wykonuje się zwykle na ramieniu, na którym odnotowano wyższe wartości.
W aparacie automatycznym należy postępować zgodnie z instrukcją producenta. W pomiarze osłuchowym mankiet napełnia się powietrzem, a następnie powoli je wypuszcza, osłuchując tętnicę ramienną w zgięciu łokciowym. Wartość odczytana w chwili pojawienia się pierwszego tonu, czyli w I fazie Korotkowa, wskazuje ciśnienie skurczowe. Wartość odczytana, gdy tony całkowicie zanikają, czyli w V fazie Korotkowa, wskazuje ciśnienie rozkurczowe. Jeżeli tony są słyszalne aż do 0 mm Hg, za ciśnienie rozkurczowe przyjmuje się wartość odpowiadającą ich wyraźnemu ściszeniu, czyli IV fazie Korotkowa.
W pomiarach domowych najlepiej wykonać dwa odczyty w odstępie 1-2 minut. Przy prowadzeniu dzienniczka pomiary wykonuje się zwykle rano i wieczorem przez co najmniej 3 dni, a najlepiej przez 7 dni. Wyniki należy zapisywać, aby lekarz mógł ocenić ich średnią i zmienność.
W całodobowym pomiarze ciśnienia automatyczny aparat wykonuje kolejne odczyty w ustalonych odstępach w dzień i w nocy. Pozwala to ocenić zmiany ciśnienia podczas zwykłej aktywności i snu. Pojedynczy pomiar trwa kilkadziesiąt sekund.
Sprawdź także: Ciśnieniomierze nadgarstkowe – czy są dokładne? Jak prawidłowo mierzyć ciśnienie?
Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie
Przed badaniem
- Wyniki wcześniejszych pomiarów ciśnienia tętniczego.
- Odczuwane dolegliwości.
- Aktualnie przyjmowane leki.
- Przebyte zabiegi w obrębie piersi lub węzłów chłonnych, przetoka dializacyjna, wkłucie dożylne albo uraz kończyny, na której miałby zostać założony mankiet.
W czasie badania
- Ból kończyny w miejscu założenia mankietu. Dłuższe utrzymywanie napompowanego mankietu oraz bardzo wolne wypuszczanie z niego powietrza może wywołać ból.
Jak zachowywać się po badaniu?
Wyniki pomiaru ciśnienia tętniczego badany powinien zapisać w prowadzonym przez siebie dzienniku. W przypadku całodobowego badania ciśnienia tętniczego należy po jego zakończeniu zgłosić się zgodnie z otrzymanymi zaleceniami w celu zdjęcia aparatu i omówienia zapisu.
Możliwe powikłania po badaniu
Nieinwazyjny pomiar ciśnienia jest bezpieczny i może być wielokrotnie powtarzany. Ucisk mankietu może powodować krótkotrwały dyskomfort, a sporadycznie drobne wybroczyny lub siniak. Badanie wykonuje się u pacjentów w każdym wieku, a także u kobiet w ciąży; należy używać aparatu i mankietu odpowiednich dla badanej osoby.
Opracowano na podstawie:
dr n. med. Dariusz Ciećwierz
Pomiar ciśnienia tętniczego krwi
„Encyklopedia Badań Medycznych”
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996