Nerki każdego dnia filtrują krew, usuwając zbędne produkty przemiany materii i regulując gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu. Ich prawidłowe funkcjonowanie może jednak stopniowo pogarszać się pod wpływem przewlekle podwyższonego stężenia glukozy lub ciśnienia tętniczego. Co istotne, początkowe uszkodzenie nerek często nie powoduje wyraźnych dolegliwości. Dlatego osoby z cukrzycą i nadciśnieniem nie powinny czekać na pojawienie się objawów, lecz regularnie kontrolować funkcję nerek za pomocą odpowiednich badań laboratoryjnych.
Z tego artykułu dowiesz się m.in.:
- dlaczego cukrzyca i nadciśnienie mogą stopniowo uszkadzać nerki, nawet jeśli nie występują wyraźne objawy;
- jakie badania krwi i moczu pomagają wcześnie wykryć nieprawidłowości w funkcjonowaniu nerek;
- czym jest wskaźnik eGFR, jak się go oblicza i jaką rolę odgrywa w ocenie pracy nerek;
- dlaczego regularne badania i właściwa interpretacja wyników są szczególnie ważne u osób z cukrzycą i nadciśnieniem.
Cukrzyca i nadciśnienie a nerki – dlaczego zwiększają ryzyko ich uszkodzenia?
Długotrwała hiperglikemia może uszkadzać drobne naczynia krwionośne i struktury odpowiedzialne za filtrację krwi w nerkach. W konsekwencji dochodzi m.in. do zwiększonego przenikania albuminy do moczu, a z czasem również do pogorszenia zdolności filtracyjnej narządu.
Podobny problem dotyczy osób z nadciśnieniem tętniczym. Utrzymujące się wysokie ciśnienie tętnicze uszkadza naczynia nerkowe, stopniowo ograniczając sprawność nerek. Jednocześnie pogarszająca się funkcja tego narządu może utrudniać kontrolę ciśnienia, tworząc mechanizm wzajemnego nasilania się obu schorzeń. Szczególnej uwagi wymagają osoby, u których współistnieją cukrzyca i nadciśnienie, a także pacjenci z:
- chorobami sercowo-naczyniowymi;
- otyłością;
- rodzinnym występowaniem chorób nerek.
Jakie badania pomagają ocenić funkcję nerek?
Wczesna kontrola nerek opiera się na badaniach krwi i moczu, które dostarczają uzupełniających się informacji. Najważniejsze z nich to:
- kreatynina we krwi – produkt przemiany materii wydalany głównie przez nerki. Wzrost jej stężenia może wskazywać na pogorszenie filtracji, jednak wynik zależy również m.in. od masy mięśniowej, wieku i innych czynników.
- wskaźnik eGFR – szacuje, jak skutecznie nerki filtrują krew. Oblicza się go najczęściej na podstawie stężenia kreatyniny, wieku i płci pacjenta.
- badanie ogólne moczu – pozwala wykryć m.in. obecność białka, krwi lub innych nieprawidłowości, które mogą wymagać dalszej diagnostyki.
- wskaźnik albumina/kreatynina w moczu (ACR) – umożliwia wykrycie zwiększonego wydalania albuminy, nawet jeśli badanie ogólne moczu nie wykazuje jeszcze obecności białka.
Badania te nie zastępują się wzajemnie. U osoby z cukrzycą lub nadciśnieniem zwiększone wydalanie albuminy może występować mimo zachowanego eGFR. Więcej o badaniach wykorzystywanych w diagnostyce przeczytasz w poradniku dotyczącym panelu nerkowego.
Jak obliczyć GFR na podstawie wyniku kreatyniny?
Jeśli masz aktualny wynik kreatyniny, możesz wstępnie oszacować filtrację kłębuszkową, korzystając z narzędzia kalkulator GFR. Do obliczenia eGFR na podstawie kreatyniny potrzebne są zazwyczaj jej stężenie we krwi, wiek oraz płeć. Uzyskany wynik pomaga ocenić wydolność filtracyjną nerek, ale nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Dlaczego regularna kontrola nerek jest tak ważna?
U osób z cukrzycą typu 2 zaleca się ocenę eGFR i ACR już w momencie rozpoznania choroby, a następnie przynajmniej raz w roku. W cukrzycy typu 1 badania te zwykle rozpoczyna się po pięciu latach trwania choroby. W przypadku stwierdzonej choroby nerek kontrole mogą być potrzebne częściej.
Pojedynczy nieprawidłowy wynik nie przesądza jednak o przewlekłej chorobie nerek. Stężenie kreatyniny i wydalanie albuminy mogą zmieniać się pod wpływem różnych czynników, a rozpoznanie przewlekłego uszkodzenia wymaga zazwyczaj wykazania nieprawidłowości utrzymujących się przez co najmniej trzy miesiące. Dlatego wyniki należy interpretować łącznie, uwzględniając wcześniejsze badania i ogólny stan zdrowia pacjenta.
Bibliografia:
- Szczeklik, A., & Gałecki, P. (2024). Interna Szczeklika – mały podręcznik 2024/2025 (16th ed.).
- https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C390391%2Cbadanie-krwi-pomoze-ocenic-ryzyko-uszkodzenia-nerek-u-cukrzykow.html [dostęp: 28.09.2026]
- https://www.kidney.org/professionals/gfr_calculator [dostęp: 28.09.2026]
artykuł sponsorowany (wp)12