Persuflacja, nazywana także pertubacją lub próbą przedmuchiwania jajowodów, służyła do oceny ich drożności przez wprowadzenie dwutlenku węgla do jamy macicy. Obecnie jest metodą historyczną i została w dużej mierze zastąpiona badaniami, które dokładniej pokazują przebieg jajowodów oraz miejsce ewentualnej niedrożności.
Badanie nazywane jest również pertubacją, próbą Rubina lub przedmuchiwaniem jajowodów.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Persuflacja polega na wprowadzeniu gazu przez szyjkę do jamy macicy. Jeżeli co najmniej jeden jajowód jest drożny, gaz może przedostać się przez jego światło do jamy otrzewnej. Najczęściej stosowano dwutlenek węgla, który szybko wchłania się z jamy otrzewnej.
O drożności wnioskowano na podstawie ciśnienia potrzebnego do przepływu gazu, przebiegu krzywej kimograficznej oraz objawów jego obecności w jamie otrzewnej. Wynik miał charakter pośredni: metoda nie pokazywała jajowodów ani dokładnego miejsca przeszkody.
Czemu służy badanie?
Badanie wykorzystywano w diagnostyce niepłodności do orientacyjnej oceny drożności jajowodów. Przepływ gazu wskazywał, że co najmniej jeden jajowód może być drożny, ale nie zawsze pozwalał ustalić, czy drożne są oba.
Dawniej przypisywano persuflacji także możliwość udrażniania jajowodów przez ciśnienie gazu. Nie należy jednak traktować jej jako potwierdzonej metody leczenia zrostów lub niedrożności. Zbyt duże ciśnienie mogłoby spowodować uraz, a prawidłowe leczenie zależy od przyczyny i umiejscowienia zmiany.
Współczesne metody oceny drożności jajowodów
Obecnie do oceny drożności wykorzystuje się najczęściej histerosalpingografię (HSG) albo ultrasonograficzną histerosalpingografię kontrastową (HyCoSy). Badania te pozwalają śledzić przechodzenie środka kontrastowego przez poszczególne jajowody.
Laparoskopię z podaniem barwnika stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy istnieją dodatkowe wskazania do zabiegu, na przykład podejrzenie endometriozy, zrostów lub innej patologii miednicy. Wybór metody zależy od wywiadu, ryzyka chorób jajowodów, dostępności badania oraz decyzji lekarza i pacjentki.
Wskazania do wykonania badania
- Historycznie: diagnostyka drożności jajowodów w ramach oceny przyczyn niepłodności.
- Współcześnie: ewentualne zastosowanie tylko w ośrodku, który nadal wykonuje tę procedurę i uzna ją za właściwą w indywidualnej sytuacji.
Badanie może być wykonane wyłącznie na zlecenie lekarza po wykluczeniu przeciwwskazań.
Badania poprzedzające
Zakres przygotowania ustala placówka. Przed badaniem potrzebne są wywiad i badanie ginekologiczne oraz wykluczenie ciąży i czynnej infekcji narządu rodnego. W zależności od sytuacji lekarz może zlecić badania w kierunku zakażeń przenoszonych drogą płciową lub inne testy.
Jeżeli wcześniej wykonywano HSG, HyCoSy, USG, laparoskopię albo leczono zapalenie narządów miednicy mniejszej, wyniki i dokumentację należy przedstawić lekarzowi.
Sposób przygotowania do badania
Procedurę planuje się zwykle po zakończeniu miesiączki, ale przed owulacją, aby ograniczyć możliwość wykonania jej we wczesnej ciąży. Dokładny dzień wyznacza lekarz na podstawie długości cyklu i zasad obowiązujących w placówce. Badania nie wykonuje się podczas krwawienia miesiączkowego.
Nie należy samodzielnie przyjmować leków rozkurczowych, przeciwbólowych ani antybiotyków w ramach przygotowania. Jeżeli są potrzebne, ich rodzaj i czas podania określa personel. Persuflacja nie wymaga rutynowo znieczulenia ogólnego.
Opis badania
Persuflację wykonywano w gabinecie ginekologicznym. Pacjentka leżała na fotelu ginekologicznym, a lekarz po założeniu wziernika uwidaczniał szyjkę macicy i szczelnie umieszczał w niej końcówkę aparatu, historycznie nazywanego aparatem Schultza.
Dwutlenek węgla podawano stopniowo pod kontrolowanym ciśnieniem. Przejście gazu oceniano na podstawie zmian ciśnienia rejestrowanych przez kimograf, odgłosów przepływu oraz dolegliwości mogących pojawić się po przedostaniu się gazu do jamy otrzewnej. Badanie należało przerwać w przypadku silnego bólu, złego samopoczucia lub nieprawidłowego wzrostu ciśnienia.
Skurcz macicy lub jajowodów, nieszczelność aparatu i inne trudności techniczne mogły prowadzić do wyniku fałszywie wskazującego niedrożność. Z tego powodu nieprawidłowy wynik wymagał potwierdzenia dokładniejszą metodą.
Wynik przekazywano w formie opisu, niekiedy z dołączonym wykresem zmian ciśnienia gazu.
Czas
Sama procedura trwała zwykle kilkanaście minut. Czas pobytu w placówce mógł być dłuższy ze względu na przygotowanie i krótką obserwację po badaniu.
Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie
Przed badaniem
- Datę ostatniej miesiączki, możliwość ciąży i nieregularne cykle.
- Krwawienie lub plamienie z dróg rodnych.
- Objawy infekcji, gorączkę, nietypową wydzielinę lub ból w podbrzuszu.
- Przebyte zapalenie narządów miednicy mniejszej, ciążę pozamaciczną, endometriozę lub operacje w obrębie miednicy.
- Uczulenia, przyjmowane leki i choroby wpływające na przebieg procedury.
W czasie badania
- Nasilający się ból, zawroty głowy, nudności, duszność lub inne nagłe pogorszenie samopoczucia.
Jak należy zachowywać się po badaniu?
Po badaniu należy pozostać przez czas wskazany przez personel i stosować się do zaleceń placówki. Łagodne skurcze podbrzusza lub ból barku związany z podrażnieniem przepony przez gaz mogą być krótkotrwałe.
Silny lub narastający ból, gorączka, omdlenie, duszność, obfite krwawienie albo nieprawidłowa wydzielina z dróg rodnych wymagają pilnego kontaktu z lekarzem.
Możliwe powikłania po badaniu
Persuflacja nie jest pozbawiona ryzyka. Możliwe są ból i skurcze, reakcja wazowagalna z osłabieniem lub omdleniem, zakażenie, krwawienie oraz uraz szyjki lub macicy. Bardzo rzadkim, ale poważnym zdarzeniem może być przedostanie się gazu do naczyń.
Badania nie wykonuje się przy podejrzeniu ciąży, podczas miesiączki ani przy czynnej infekcji narządu rodnego. Decyzja o ewentualnym powtórzeniu procedury wymaga ponownej oceny lekarskiej; współcześnie zwykle wybiera się dokładniejszą metodę obrazową.
Opracowano na podstawie:
dr n. med. Wiesław Tyliński
Persuflacja
„Encyklopedia Badań Medycznych”
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996