Antykoncepcja awaryjna jest środkiem, który może być stosowany przez kobiety w celu zapobiegania ciąży po niezabezpieczonym stosunku seksualnym lub gdy metoda antykoncepcyjna zawiodła (np. pęknięcie prezerwatywy). Jest to rozwiązanie przeznaczone do sporadycznego stosowania, a nie jako regularna metoda antykoncepcji. Oto kilka kluczowych informacji, które warto znać.
W tym artykule
Rodzaje antykoncepcji awaryjnej
Wyróżnia się głównie dwa typy antykoncepcji awaryjnej:
- Tabletka „po” (tzw. pigułka awaryjna). Zawiera wysoką dawkę hormonów (najczęściej lewonorgestrel lub ulipristal) i jest najskuteczniejsza, gdy zostanie przyjęta jak najszybciej po stosunku, najlepiej w ciągu 24 godzin. Może być stosowana do 72 godzin (lub nawet 120 godzin w przypadku niektórych preparatów) po stosunku.
- Wkładka wewnątrzmaciczna (IUD). Może być założona przez lekarza do 5 dni po stosunku bez zabezpieczenia jako forma antykoncepcji awaryjnej. Zapewnia również długoterminową ochronę przed ciążą. Jest jedną z najbardziej skutecznych metod antykoncepcji awaryjnej i długoterminowej.
Tabletka „dzień po” – co to jest i jak działa?
Antykoncepcja awaryjna (antykoncepcja „po stosunku” czy antykoncepcja postkoitalna) to zwykle skuteczna metoda na uniknięcie niechcianej ciąży. Może zapobiegać zapłodnieniu. Można ją wziąć po stosunku niezabezpieczonym, jeśli obawiamy się, że inne środki prewencyjne zawiodły (np. pęknięcie prezerwatywy). Warto też zaznaczyć, że pigułka „po” nie jest środkiem poronnym. Jej działanie – jako przykład weźmy Escapelle – opóźnia lub zatrzymuje owulację poprzez zastopowanie produkcji lutropiny (hormonu luteinizującego).
Inna popularna tabletka, EllaOne, opiera się na octanie uliprystalu. On również hamuje lub opóźnia owulację. Blokuje uwolnienie komórki jajowej w momencie wzrastania poziomu hormonu luteinizującego. Obie te pigułki są najczęściej stosowane jako antykoncepcja awaryjna.
Jak działa wkładka wewnątrzmaciczna (IUD)?
Wkładka miedziana działa poprzez tworzenie środowiska w macicy, które jest toksyczne dla plemników i jajeczka, uniemożliwiając zapłodnienie. Hormonalne IUD uwalniają hormony, które zagęszczają śluz szyjki macicy, uniemożliwiając plemnikom dostęp do jajeczka, a także wpływają na błonę śluzową macicy, co utrudnia zagnieżdżenie się zapłodnionego jajeczka. Są dwa główne typy wkładek – miedziane i hormonalne. Miedziane są skuteczne jako antykoncepcja awaryjna, bo miedź działa toksycznie na plemniki.
Antykoncepcja awaryjna – fakty, które warto wiedzieć
Skuteczność. Skuteczność antykoncepcji awaryjnej zależy od szybkości jej zastosowania. Pigułki „dzień po” są skuteczne w około 85% przypadków, jeśli są przyjęte w ciągu 72 godzin po stosunku. Wkładka wewnątrzmaciczna jest skuteczna w ponad 99% przypadków.
Dostępność. Pigułka awaryjna jest dostępna w aptekach, w wielu krajach bez recepty. W Polsce do wykupienia antykoncepcji awaryjnej wymagana jest jednak recepta. Warto wcześniej skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie w przypadku posiadania jakichkolwiek problemów zdrowotnych lub przyjmowania innych leków.
Skutki uboczne. Możliwe skutki uboczne pigułki awaryjnej to m.in. nudności, zmęczenie, ból głowy, ból brzucha, krwawienie międzymiesiączkowe. Wkładka IUD może powodować skurcze i krwawienie po założeniu.
To nie jest aborcja. Antykoncepcja awaryjna nie powoduje przerwania ciąży. Działa poprzez zapobieganie owulacji lub zapłodnieniu. Utożsamianie tych środków to poważny błąd merytoryczny. Środki poronne prowadzą do przerwania rozwijającej się ciąży, a tabletki „dzień po” mają nie dopuścić do owulacji – działają tak, by do zapłodnienia po prostu nie doszło.
Świadomość i konsultacja
Podsumowując, antykoncepcja awaryjna jest istotnym elementem planowania rodziny i zdrowia seksualnego, ale nie powinna być stosowana jako regularna metoda antykoncepcji. Najlepiej jest stosować inne – jak tabletki hormonalne, prezerwatywy lub inne sposoby. Czasami jednak nie mamy na to szansy albo po prostu inne metody zawodzą (jak stosunek przerywany czy kalendarzyk). Zawsze zaleca się konsultację z lekarzem, aby wybrać metodę antykoncepcyjną, która najlepiej odpowiada indywidualnym potrzebom i okolicznościom.
fot. StockSnap / Pixabay