Badanie tylnego odcinka oka

Badanie nazywane jest również: OFTALMOSKOPIA, FUNDOSKOPIA
Nazwa zwyczajowa: Badanie dna oka i ciała szklistego

TEORETYCZNE I TECHNICZNE PODSTAWY BADANIA

Badanie tylnego odcinka oka odbywa się za pomocą wziernika ocznego (oftalmoskopu). Oftalmoskop składa się z szeregu soczewek, pozwalających skorygować ewentualną wadę wzroku badanego i badającego, źródła światła z układem optycznym oraz źródła zasilania. Aby obejrzeć dno oka, badający wpuszcza wziernikiem poprzez źrenicę snop światła, który po przejściu przez soczewkę i ciało szkliste oświetla dno oka, jednocześnie następuje 16-krotne powiększenie obrazu. Jest to tzw. badanie dna oka w obrazie prostym. Można też badać dno oka w obrazie odwróconym. Badanie opiera się na podobnej zasadzie wpuszczania wiązki światła do oka, ale powiększenie obrazu uzyskuje się za pomocą soczewki skupiającej, ustawionej przed okiem pacjenta. Zgodnie z zasadami optyki oglądany przez lekarza obraz dna oka jest odwrócony (dolną część dna oka lekarz widzi w górze, skroniową – od strony nosa, jak w lustrzanym odbiciu).

CZEMU SŁUŻY BADANIE?

Badanie pozwala ocenić ciało szkliste oraz dno oka. Dno oka to jedyne miejsce w ustroju człowieka, gdzie w sposób nieinwazyjny ogląda się naczynia krwionośne, a także ocenia tarczę nerwu wzrokowego, mającą łączność z mózgiem. Dzięki temu jest ono bardzo ważnym elementem pomocniczym w ocenie stanu ogólnego chorego w różnych chorobach ustrojowych. Patrząc na dno oka, diagnozuje się także choroby siatkówki, naczyniówki, ciała szklistego oraz nerwu wzrokowego.

WSKAZANIA DO WYKONANIA BADANIA

• Rutynowe badanie okulistyczne.
• Ze względów internistycznych w takich chorobach jak: nadciśnienie, cukrzyca, choroby krwi (białaczka, niedokrwistość, czerwienica, skazy krwotoczne), kolagenozy, po stosowaniu niektórych leków, w chorobach nowotworów.
• Urazy (zwłaszcza głowy).
• Ze względów neurologicznych: wszelkie choroby układu nerwowego, a przede wszystkim guzy wewnątrzczaszkowe (w późniejszych fazach mogą wytwarzać obrzęk tarczy nerwu wzrokowego).
• Zezujące dzieci (częstą przyczyną zeza są zmiany na dnie oka, wymagające innego leczenia niż leczenie strabologiczne).
• Badanie kontrolne u wcześniaków. Każdy wcześniak powinien mieć zbadane dno oka w ciągu pierwszego miesiąca życia, co w niektórych przypadkach, przez wdrożenie opowiedniego postępowania, pozwoli uniknąć lub zmniejszyć objawy bardzo groźnej choroby oczu – retinopatii wcześniaków.
• Pogarszanie ostrości wzroku, zaburzenia widzenia.

Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza

SPOSÓB PRZYGOTOWANIA DO BADANIA

Niekiedy istnieje potrzeba rozszerzenia źrenicy. W tym celu używa się krótkodziałających lekiów w postaci kropli (Tropikamid, Mydriacyl, Neo-synefryna itp). Po zakropleniu leku potrzebny jest czas na rozszerzenie źrenicy, zwykle około 15-30 minut. Nie rozszerza się źrenicy u osób z jaskrą wąskiego kąta, gdyż może to wywołać ostry atak jaskry. U dzieci patrz dodatkowo „Sposób przygotowania do znieczulenia” w „Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych” w rozdziale „Metody znieczulania”.

Przy badaniu dzieci może zaistnieć konieczność znieczulenia ogólnego

OPIS BADANIA

Przy badaniu oftalmoskopem – w obrazie prostym – lekarz siedzi naprzeciwko chorego i kieruje światło wziernika w źrenicę badanego oka, przysuwając się możliwie jak najbliżej pacjenta na odległość 3-4 cm od rogówki (Ryc.7-11).

Lekarz i pacjent powinni zwolnić swoją akomodację poprzez patrzenie w dal. Na polecenie lekarza należy patrzeć w różnych kierunkach, aby można było ocenić żądane miejsce dna oka.
U dzieci patrz dodatkowo „Opis metod znieczulenia” w „Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych” w rozdziale „Metody znieczulania”.

Wynik badania przekazywany jest w formie opisu.

CZAS

Badanie trwa od kilku do kilkunastu minut

INFORMACJE, KTÓRE NALEŻY ZGŁOSIĆ WYKONUJĄCEMU BADANIE

Przed badaniem

• Aktualnie przyjmowane leki.
• Jaskra.

JAK NALEŻY ZACHOWYWAĆ SIĘ PO BADANIU?

Nie ma specjalnych zaleceń.
U dzieci patrz dodatkowo „Jak należy zachowywać się po znieczuleniu?” w „Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych” w rozdziale „Metody znieczulania”.

MOŻLIWE POWIKŁANIA PO BADANIU

Pacjent może odczuwać chwilowe olśnienie wywołane światłem wziernika, które samoistnie przechodzi po krótkiej chwili.
Niekiedy mogą wystąpić powikłania po podaniu leków rozszerzających źrenicę u pacjentów z niewykrytą jaskrą zamkniętego kąta przy prawidłowym ciśnieniu ocznym. W wyniku tego może nastąpić jatrogenny atak jaskry, objawiający się silnym bólem oka i niekiedy głowy oraz pogorszeniem widzenia; czasem mogą wystąpić nudności i wymioty; gałka oczna jest twarda z powodu wysokiego ciśnienia ocznego. Atak występuje najczęściej w kilka godzin po podaniu leków rozszerzających źrenicę. Należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza okulisty celem przerwania ataku. W przeciwnym razie długotrwały atak może nawet zakończyć się ślepotą oka. Jeśli jest to niemożliwe natychmiast, można zażyć tabletkę Diuramidu (o ile nie ma przeciwwskazań do jego stosowania), wpuścić do oka lek zwężający źrenicę (Pilocarpinę 2% lub 4%) i starać się jak najszybciej dotrzeć do okulisty.
Podczas podawania Atropiny może dojść do nadwrażliwości lub przedawkowania leku. Objawia się to zaczerwienieniem oraz suchością skóry i śluzówek, podwyższoną temperaturą a także szybszą akcją serca. Zwykle wystarcza przerwanie podawania Atropiny. W przypadku silniejszego zatrucia należy zgłosić się do lekarza pediatry lub internisty. Dawka śmiertelna Atropiny dla małego dziecka wynosi około 10 mg (10 ml flakon 1% Atropiny zawiera 100 mg tego leku). Lek trzeba chronić przed dziećmi. Po skończeniu stosowania Atropiny lek należy wylać, dobrze wypłukać buteleczkę i następnie ją wyrzucić.
U dzieci patrz dodatkowo „Możliwe powikłania po znieczuleniu” w „Metody anestezjologiczne w badaniach diagnostycznych” w rozdziale „Metody znieczulania”.
Badanie może być powtarzane wielokrotnie. Wykonywane jest u pacjentów w każdym wieku, a także u kobiet ciężarnych.

Opracowano na podstawie:
dr n. med. Urszula Kozak-Tuleta
Badanie tylnego odcinka oka
„Encyklopedia Badań Medycznych”
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996