Testy na Helicobacter pylori pomagają wykryć zakażenie bakterią, która może powodować zapalenie żołądka i chorobę wrzodową. Wykorzystuje się m.in. test oddechowy, badanie antygenu w kale oraz badania wycinków pobranych podczas gastroskopii. Wybór metody i odpowiednie przygotowanie mają znaczenie dla wiarygodności wyniku, także przy sprawdzaniu skuteczności leczenia.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Metody nieinwazyjne
Test serologiczny
Polega na oznaczeniu przeciwciał IgG w surowicy krwi. Wadą tego testu jest możliwość uzyskania dodatniego wyniku przez wiele miesięcy po likwidacji (eradykacji) bakterii w żołądku. Jest to spowodowane powolnym spadkiem stężenia przeciwciał w surowicy krwi. Dodatni wynik nie potwierdza aktualnego zakażenia, a test nie służy do oceny skuteczności eradykacji. Testy przeciwciał w ślinie nie są zalecane w rutynowej diagnostyce.
Test oddechowy
W tym teście wykorzystuje się mocznik znakowany izotopem węgla 13C lub 14C. Bakteria Helicobacter pylori obecna w żołądku rozkłada połknięty przez pacjenta mocznik zawierający jeden z wymienionych izotopów węgla. Produktami rozpadu tego związku są amoniak i dwutlenek węgla. Ten ostatni jest wydychany, a pobrane próbki powietrza są poddawane analizie mającej na celu oznaczenie zawartości znakowanego dwutlenku węgla. Izotop 13C jest nieradioaktywny, natomiast 14C jest promieniotwórczy.
Test oparty na technikach biologii molekularnej
Test ten opiera się na wykrywaniu materiału genetycznego bakterii, zwykle DNA metodą PCR. Materiałem może być próbka kału lub wycinek błony śluzowej żołądka; dobór próbki zależy od rodzaju testu. Ślina nie jest standardowym materiałem do rozpoznawania zakażenia żołądka.
Badanie kału
W rutynowej diagnostyce wykorzystuje się badanie antygenu Helicobacter pylori w kale, najlepiej laboratoryjną metodą z użyciem przeciwciał monoklonalnych. Pozwala ono ocenić aktualne zakażenie i skuteczność leczenia. Opisywany dawniej posiew kału, czyli hodowanie bakterii w specjalnych warunkach na sztucznych pożywkach, nie jest standardową metodą diagnostyki tego zakażenia.
Metody inwazyjne
Opierają się na pobraniu wycinków w czasie panendoskopii górnego odcinka przewodu pokarmowego (gastroskopii).
Test ureazowy
Użyty w teście ureazowym mocznik rozkładany jest przez enzym – ureazę, który występuje w pobranym wycinku, jeśli jest on zakażony Helicobacter pylori. Produkty rozpadu mocznika powodują zmianę barwy wskaźnika zawartego w teście, zwykle na kolor różowy lub czerwony, zależnie od zastosowanego zestawu.
Hodowla bakteryjna
Polega na hodowaniu bakterii pochodzących z wycinków tkanki na specjalnych pożywkach. Nie jest łatwa, ponieważ wymaga zachowania szczególnych warunków.
Badanie histopatologiczne
Przy ocenie histopatologicznej wycinków pod mikroskopem można również stwierdzić obecność bakterii.
Czemu służy badanie?
Badanie ma na celu ustalenie, czy stwierdzanej patologii żołądka lub dwunastnicy towarzyszy obecność bakterii Helicobacter pylori. Przy eliminacji bakterii pacjent może się spotkać z dwoma pojęciami. „Clearance” oznacza nieobecność bakterii bezpośrednio po zakończeniu leczenia przeciwbakteryjnego. „Eradykacja” oznacza skuteczne usunięcie zakażenia, które potwierdza się odpowiednim badaniem kontrolnym. U dorosłych wykonuje się je co najmniej 4 tygodnie po zakończeniu przyjmowania antybiotyków i bizmutu oraz co najmniej 2 tygodnie po odstawieniu inhibitorów pompy protonowej.
Wskazania do wykonania badania
- Brak poprawy w leczeniu wrzodu żołądka lub dwunastnicy mimo prawidłowo prowadzonego leczenia.
- Nawracające owrzodzenia żołądka lub dwunastnicy.
- Powikłany przebieg choroby wrzodowej (w przeszłości lub obecnie), np. krwawienie z przewodu pokarmowego.
Niektóre badania nieinwazyjne można wykonać odpłatnie bez skierowania. Metody inwazyjne oraz test oddechowy z użyciem radioaktywnego węgla wymagają kwalifikacji lekarskiej. Dobór metody warto uzgodnić z lekarzem.
Sposób przygotowania do badania
Przygotowanie zależy od metody badania. Przed testem oddechowym, badaniem antygenu w kale i badaniami wycinków konieczne jest uwzględnienie leków, które mogą powodować wyniki fałszywie ujemne. Zwykle wymagana jest przerwa wynosząca 2 tygodnie od przyjmowania inhibitorów pompy protonowej oraz 4 tygodnie od antybiotyków i bizmutu. Nie należy samodzielnie odstawiać leków; przygotowanie trzeba uzgodnić z lekarzem.
Test oddechowy wymaga również zachowania przerwy od jedzenia zgodnie z instrukcją pracowni. Testy inwazyjne są wykonywane przy udziale panendoskopii górnego odcinka przewodu pokarmowego i dlatego wymagają przygotowania omówionego przy opisie tego badania (patrz „Panendoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego”).
Opis badania
Metody nieinwazyjne polegają na pobraniu krwi lub kału albo próbek wydychanego powietrza. W teście oddechowym pobiera się próbki przed podaniem mocznika doustnie i po jego podaniu. Sposób analizy zależy od użytego izotopu; test z 13C nie polega na pomiarze promieniowania.
Metody inwazyjne opisano w części „Opis badania” w badaniu „Panendoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego”. Pobrane wycinki śluzówki są następnie, po odpowiednim przygotowaniu, poddawane dalszemu badaniu. Rodzaj badania w kierunku Helicobacter pylori zależy od użytej metody.
Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie
Przed badaniem
- Czy było wcześniej wykonywane badanie na obecność Helicobacter pylori. Jeśli tak, to jaką metodą i jaki był jego wynik. Należy także zgłosić przyjmowane leki i termin zakończenia ewentualnego leczenia eradykacyjnego.
Jak należy zachowywać się po badaniu?
W przypadku testów nieinwazyjnych zwykle nie ma specjalnych zaleceń. Przy wykonywaniu testów inwazyjnych należy przestrzegać zaleceń po panendoskopii (patrz „Jak należy zachowywać się po badaniu?” w badaniu „Panendoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego”).
Możliwe powikłania po badaniu
Badania kału i test oddechowy z 13C są zwykle dobrze tolerowane. Po pobraniu krwi może wystąpić niewielki ból lub siniak w miejscu wkłucia.
W testach inwazyjnych wykorzystuje się panendoskopię górnego odcinka przewodu pokarmowego. Powikłania przy wykonywaniu tej metody opisano w części „Możliwe powikłania po badaniu” w badaniu „Panendoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego”.
Badania mogą być powtarzane, jeśli są wskazane. Metodę należy dobrać do wieku i sytuacji klinicznej pacjenta; u dzieci i kobiet w ciąży decyzję podejmuje lekarz. Test oddechowy z 14C nie jest zalecany u dzieci i nie powinien być wykonywany u kobiet w ciąży. Test z nieradioaktywnym 13C nie wiąże się z narażeniem na promieniowanie jonizujące.
Opracowano na podstawie:
lek. med. Mariusz Madaliński
Testy na Helicobacter pylori
„Encyklopedia Badań Medycznych”
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996