Badanie cytologiczne zmian skórnych to małoinwazyjna metoda diagnostyczna, która pozwala ocenić komórki pobrane bezpośrednio ze zmienionych chorobowo miejsc na skórze. Materiał do analizy można uzyskać na kilka sposobów, między innymi przez wymaz, rozmaz lub odcisk na szkiełku, a następnie po odpowiednim wybarwieniu ocenić go pod mikroskopem. Dzięki temu lekarz może szybko uzyskać cenne informacje o charakterze zmiany i obecności komórek nieprawidłowych.
Badanie znajduje zastosowanie w diagnostyce różnych chorób skóry, w tym zmian pęcherzowych, zakażeń wirusowych, zmian nowotworowych, owrzodzeń czy wybranych zaburzeń immunologicznych i alergicznych. Jego dużą zaletą jest możliwość stosunkowo szybkiej oceny materiału, bez konieczności wykonywania bardziej obciążających procedur już na pierwszym etapie diagnostyki.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Badanie polega na pobraniu materiału biologicznego z miejsc zmienionych chorobowo na skórze poprzez: wymaz (z dna pęcherza), rozmaz (z zaaspirowanej zawartości pęcherza, wydzieliny) lub odciśnięcie na szkiełku podstawowym (strzępka tkanki, treści owrzodzenia, materiału zaaspirowanego w igle), a następnie oglądaniu – po specjalnym wybarwieniu – pod mikroskopem. Niekiedy, do badań cytologicznych pobiera się materiał z pęcherza wywołanego sztucznie metodą zassania lub nałożenia na skórę płatka z kantarydyną. Specjalnym rodzajem badania cytologicznego jest test okienka skórnego, polegający na przyłożeniu szkiełka nakrywkowego do wytworzonej sztucznie nadżerki i ocenie wysięku komórkowego.
Czemu służy badanie?
Badanie to pozwala w sposób nieinwazyjny na ocenę wyglądu komórek znajdujących się w pobranym materiale. Bierze się pod uwagę obecność komórek patologicznych oraz nieprawidłowy stosunek ilościowy komórek fizjologicznie występujących lub pojawienie się komórek fizjologicznie nie występujących w skórze.
Wskazania do wykonania badania
- Choroby pęcherzowe (pęcherzyca, choroba Dhringa).
- Choroby wirusowe (opryszczka, półpasiec).
- Promienica.
- Złośliwe rozrosty limforetikularne.
- Owrzodzenia nowotworowe (czerniak, rak kolczystokomórkowy).
- Mononukleoza zakaźna.
- Zaburzenia immunologiczne i choroby alergiczne (materiał do badania pobierany jest ze sztucznie wywołanego pęcherza lub nadżerki).
Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza
Badania poprzedzające
Zwykle wykonuje się w tym samym czasie biopsję w celu wykonania badania histopatologicznego lub immunologicznego.
Sposób przygotowania do badania
Nie ma specjalnych zaleceń.
Opis badania
Pacjent pokazuje zmianę chorobową, z której ma być pobrany materiał do badania. Następnie miejsce to jest odkażane przy użyciu 70% spirytusu z dodatkiem 0,5% chlorheksydyny, tak aby nie uszkodzić pokrywy pęcherza. Z pęcherza nieuszkodzonego aspiruje się strzykawką z igłą jego zawartość, z pęcherza uszkodzonego pobiera się materiał pocierając jego dno ezą (cienkim jałowym drucikiem zakończonym okrągłą pętlą z oczkiem). W przypadku owrzodzenia nowotworowego, szkiełko podstawowe przykłada się bezpośrednio do miejsca owrzodzenia, tak aby na szkiełku pozostał wyraźny ślad („odcisk”). Badanie nie wymaga znieczulenia. W przypadkach kiedy – celem pobrania materiału – wywoływany jest sztucznie pęcherz metodą zassania, do skóry (zwykle ręki) przymocowuje się na kilkadziesiąt minut płytkę z okrągłymi wyżłobieniami, która połączona jest z pompą ssącą. Innym sposobem wywoływania sztucznie pęcherza jest naklejenie na skórę na kilkadziesiąt minut płatka z kantarydyną.
Pobrany materiał do badania jest specjalnie wybarwiany (najczęściej metodą May-Grunwalda-Giemy) i oglądany pod mikroskopem świetlnym.
Wynik badania przekazywany jest w formie opisu po kilkunastu minutach
- w przypadku badania zawartości pęcherza – lub po kilku dniach
- w przypadku badania odcisku z owrzodzenia nowotworowego.
Badanie trwa od kilku do kilkudziesięciu minut
Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie
Przed badaniem
- Wszelkie zmiany chorobowe na skórze.
- Aktualnie przyjmowane leki.
W czasie badania
- Wszelkie nagłe dolegliwości (np. ból, osłabienie).
Jak należy zachowywać się po badaniu?
Należy chronić zmianę chorobową przed zakażeniem – lekarz powinien poinformować, czy stosować antybiotyki w aerozolu (przekazać stosowną receptę), czy wodne roztwory barwników np. gencjany.
Możliwe powikłania po badaniu
Brak praktycznie powikłań. Badanie może być powtarzane wielokrotnie. Wykonywane jest u pacjentów w każdym wieku, a także u kobiet ciężarnych.