RTG klatki piersiowej to szybkie badanie wykorzystujące niewielką dawkę promieniowania rentgenowskiego do oceny płuc, serca, opłucnej i ścian klatki piersiowej. Pomaga wyjaśnić między innymi duszność, uporczywy kaszel, gorączkę, ból lub uraz klatki piersiowej, ale prawidłowy obraz nie wyklucza wszystkich chorób.
Badanie nazywane jest również zdjęciem rentgenowskim klatki piersiowej lub badaniem radiologicznym klatki piersiowej.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Badanie polega na skierowaniu kontrolowanej wiązki promieniowania rentgenowskiego przez klatkę piersiową na detektor cyfrowy. Tkanki w różnym stopniu osłabiają promieniowanie: kości pochłaniają go więcej i są widoczne jako jasne struktury, natomiast powietrze w płucach pochłania go niewiele i daje ciemniejszy obraz. Zarejestrowane dane są przetwarzane i przechowywane w postaci cyfrowej.
RTG jest obrazem sumacyjnym, dlatego struktury leżące na różnych głębokościach nakładają się na siebie. To ogranicza możliwość wykrywania małych lub zasłoniętych zmian. Jeżeli wynik jest niejednoznaczny albo problem kliniczny wymaga dokładniejszej oceny, lekarz może zlecić tomografię komputerową klatki piersiowej lub inne badanie.
Projekcje w badaniu radiologicznym
Projekcja określa kierunek przebiegu wiązki promieniowania przez ciało w stronę detektora. Standardowe zdjęcie osoby stojącej wykonuje się zwykle w projekcji tylno-przedniej, czyli PA, w której promienie przechodzą od pleców w stronę przedniej powierzchni klatki piersiowej. Często uzupełnia je zdjęcie boczne. U pacjenta, który nie może stanąć, wykonuje się zazwyczaj pojedyncze zdjęcie przednio-tylne, czyli AP, aparatem stacjonarnym lub przenośnym.
Zdjęcie AP może mieć mniejszą wartość diagnostyczną niż prawidłowo wykonane zdjęcie PA i powodować pozorne powiększenie sylwetki serca. Radiolog uwzględnia projekcję oraz pozycję pacjenta podczas interpretacji obrazu.
Czemu służy badanie?
RTG klatki piersiowej umożliwia ocenę płuc, dróg oddechowych, sylwetki serca, dużych naczyń, śródpiersia, przepony, opłucnej oraz części kości klatki piersiowej. Może ujawnić między innymi zapalenie płuc, cechy niewydolności serca i obrzęku płuc, odmę, płyn w jamie opłucnej, niektóre guzy, złamania żeber oraz nieprawidłowe położenie cewników lub innych urządzeń medycznych.
Badanie ma ograniczenia. Mały nowotwór może nie być widoczny, a zatorowości płucnej nie rozpoznaje się na podstawie zwykłego zdjęcia RTG. Dalsza diagnostyka zależy od objawów, badania lekarskiego i obrazu radiologicznego.
Wskazania do wykonania badania
- Duszność, uporczywy lub nasilony kaszel, gorączka, ból w klatce piersiowej albo krwioplucie.
- Podejrzenie zapalenia płuc, odmy, płynu w jamie opłucnej, niewydolności serca lub innej choroby klatki piersiowej.
- Uraz klatki piersiowej.
- Kontrola znanej choroby, leczenia albo położenia urządzeń medycznych, gdy istnieje wskazanie kliniczne.
- Ocena przed zabiegiem lub po nim, jeżeli stan pacjenta albo rodzaj operacji uzasadniają wykonanie zdjęcia.
Rutynowe wykonywanie RTG u zdrowych osób bez objawów, a także rutynowe zdjęcie przed każdą operacją, nie jest zalecane. RTG klatki piersiowej nie służy również do przesiewowego wykrywania raka płuca; u osób spełniających kryteria programu przesiewowego stosuje się niskodawkową tomografię komputerową.
W Polsce RTG klatki piersiowej wykonuje się na podstawie skierowania lub zlecenia lekarskiego, ponieważ badanie wykorzystuje promieniowanie jonizujące.
Sposób przygotowania do badania
Badanie nie wymaga pozostawania na czczo ani specjalnego przygotowania. Przed zdjęciem trzeba zdjąć z obszaru klatki piersiowej biżuterię, okulary, ubrania z metalowymi elementami oraz inne przedmioty mogące zasłonić obraz. Pacjent może otrzymać jednorazową odzież.
Przed badaniem należy poinformować personel o ciąży lub możliwości jej występowania. Warto również przekazać wcześniejsze zdjęcia lub opisy, jeżeli placówka o nie poprosiła.
Opis badania
Standardowe zdjęcie wykonuje się zwykle w pozycji stojącej. Pacjent opiera przednią powierzchnię klatki piersiowej o detektor, unosi brodę i wysuwa barki do przodu, aby łopatki w mniejszym stopniu nakładały się na płuca. Technik prosi o głęboki wdech i krótkie zatrzymanie oddechu. W tym momencie wykonywana jest ekspozycja.
Jeżeli potrzebne jest zdjęcie boczne, pacjent ustawia bok przy detektorze i unosi ramiona. Osobom ciężko chorym lub niemogącym stać zdjęcie można wykonać w pozycji siedzącej albo leżącej przy użyciu aparatu przenośnego.
Obraz ocenia radiolog, który przygotowuje opis. Zdjęcia są przechowywane i udostępniane cyfrowo zgodnie z zasadami danej placówki.
Czas trwania badania
Całe badanie trwa zwykle kilka minut, natomiast sama ekspozycja na promieniowanie jest bardzo krótka.
Informacje, które należy przekazać przed badaniem
- Ciążę lub możliwość jej występowania.
- Ostatnio wykonywane badania obrazowe klatki piersiowej, jeśli mogą mieć znaczenie dla porównania.
- Objawy i przyczynę skierowania na badanie.
- Trudność w staniu, uniesieniu rąk albo wstrzymaniu oddechu.
- Obecność cewników, drenów, stymulatora serca lub innych urządzeń, których położenie ma zostać ocenione.
Jak zachowywać się po badaniu?
Po standardowym RTG klatki piersiowej nie ma specjalnych zaleceń i można od razu wrócić do codziennych zajęć.
Możliwe powikłania i bezpieczeństwo
Standardowe RTG klatki piersiowej wykorzystuje małą dawkę promieniowania jonizującego i nie powoduje bezpośrednich dolegliwości. Każda ekspozycja wiąże się jednak z niewielkim ryzykiem radiacyjnym, dlatego badanie powinno mieć uzasadnienie kliniczne, a dawka jest ograniczana do poziomu niezbędnego do uzyskania obrazu diagnostycznego. Badanie można powtarzać wtedy, gdy wynik jest potrzebny do rozpoznania lub prowadzenia leczenia.
Ciąża nie jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do RTG klatki piersiowej. Wiązka nie jest kierowana bezpośrednio na płód, ale personel musi wiedzieć o ciąży, aby potwierdzić zasadność badania, dobrać właściwą procedurę i ograniczyć narażenie. Potrzebnego badania nie należy samodzielnie odmawiać ani odkładać wyłącznie z obawy przed promieniowaniem.
Opracowano na podstawie:
prof. dr hab. med. Jan Skokowski
Badania radiologiczne klatki piersiowej
Encyklopedia Badań Medycznych
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996