Test apercepcji tematycznej Murraya (TAT) polega na opowiadaniu historii na podstawie przedstawionych obrazków. Psycholog analizuje pojawiające się w nich motywy, emocje i relacje między bohaterami, aby lepiej zrozumieć funkcjonowanie osoby badanej. Interpretacja wymaga uwzględnienia wywiadu i innych danych o pacjencie; sam test nie rozstrzyga o rozpoznaniu zaburzenia psychicznego.
Badanie nazywane jest również: TAT, test osobowości Murraya.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Autor testu (H. A. Murray) oparł swoją metodę na własnej teorii osobowości. Przyjmuje on, że interakcje danej osoby ze środowiskiem są efektem oddziaływania środowiska oraz efektem posiadanego przez jednostkę unikalnego zespołu potrzeb, postaw i wartości. Potrzebami Murray nazywa specyficzne siły, organizujące spostrzeganie i zachowanie w taki sposób, aby możliwe było przekształcenie danej sytuacji w satysfakcjonującą. Wśród potrzeb wymienia takie, które związane są z pragnieniem posiadania własności, prestiżu, wiedzy, władzy, osiągnięć, a także potrzeby związane z obdarzaniem i odbieraniem uczuć, miłością, zależnością, pragnieniem wolności, zmiany, zabawy itd.
Autor wyróżnia także potrzeby podstawowe, wrodzone dla każdej osoby: oddychania, jedzenia, picia, seksu. Potrzeby nie funkcjonują jako osobne „napędy” zachowania, ale organizują się w specyficzne grupy. Potrzeby jednej osoby mogą pozostawać w konflikcie wobec siebie.
Według Murraya potrzeby danej osoby (podstawowe i wtórne) oraz naciski ze strony środowiska współdeterminują zachowanie. Murray przyjmuje również założenia teorii psychoanalitycznej, podobne do opisanych w założeniach testu osobowości Rorschacha.
Czemu służy badanie?
W ujęciu Murraya analiza wypowiedzi pacjenta ma na celu zdiagnozowanie poszczególnych potrzeb i ich natężenia u danej osoby. Najistotniejsze jest jednak znalezienie związków między nimi: w wyniku syntezy danych buduje się obraz osobowości badanego, przedstawiany jako zorganizowane zespoły potrzeb, które powodują i wyjaśniają zachowanie człowieka. Psycholog próbuje zdiagnozować najsilniejsze potrzeby, organizujące wiele zachowań, a także potrzeby o bardzo niskim natężeniu.
Murray mówi o swoim teście, że służy on do diagnozy i interpretacji napędów, sił psychicznych, wśród których wymienia emocje, kompleksy, konflikty, pragnienia. W jego teorii ważną rolę w regulowaniu zachowania pełnią nieświadome tendencje. Zadaniem interpretującego test jest wydobyć określone informacje ze swobodnych wypowiedzi pacjenta.
Autor podkreśla, że duży wpływ na wyniki testu ma sytuacja życiowa, w jakiej w danej chwili znajduje się badany, stąd też TAT służy w zasadzie do diagnozy tego, jak przejawia się osobowość pacjenta w danej sytuacji życiowej.
Wskazania do wykonania badania
- Życzenie danej osoby, która wyraża zainteresowanie diagnozą funkcjonowania swojej osobowości lub osobowości swojego dziecka. O doborze testu do wieku i celu badania decyduje psycholog.
- Badanie potrzeb i sposobu przeżywania relacji jako element diagnozy psychologicznej. U dzieci od 3 do 10 lat można stosować odrębne testy CAT-A lub CAT-H; nie są one tym samym narzędziem co TAT Murraya.
- Uzupełnienie oceny funkcjonowania osoby w trakcie psychoterapii, z uwzględnieniem innych danych; test nie jest samodzielną miarą skuteczności leczenia.
- Badanie w celu rozpoznania możliwych źródeł występowania zaburzenia funkcjonowania psychicznego; narzędzia nie używa się samodzielnie do diagnozowania rodzaju zaburzenia.
Badanie przeprowadza psycholog, także na zlecenie lekarza. Można zgłosić się na konsultację na własne życzenie.
Sposób przygotowania do badania
Nie ma specjalnych zaleceń. Nie ma bezwzględnej konieczności wykonywania wcześniej innych badań. TAT jest przeznaczony dla młodzieży i dorosłych, a testy CAT-A i CAT-H dla dzieci od 3 do 10 lat. Badanie wymaga odbioru materiału wzrokowego oraz rozumienia instrukcji i tworzenia opowiadań. W przypadku zaburzeń widzenia lub komunikacji, w tym afazji, psycholog ocenia możliwość zastosowania testu albo dobiera inne narzędzie.
Opis badania
Test apercepcji tematycznej Murraya (TAT) jest stosowany u młodzieży i dorosłych. Pokrewne, ale odrębne testy apercepcji tematycznej dla dzieci (CAT-A i CAT-H), opracowane przez Leopolda Bellaka i Sonyę Sorel Bellak, są przeznaczone dla dzieci od 3 do 10 lat. W testach CAT psycholog posługuje się 10 planszami, na których przedstawione są zwierzęta (CAT-A) lub ludzie (CAT-H) w różnych sytuacjach.
TAT składa się z plansz, na których znajdują się różne sceny rodzajowe. Niektóre z obrazków w oryginalnej procedurze przeznaczone są wyłącznie dla jednej płci. Całkowita liczba plansz prezentowanych jednej osobie w pełnym badaniu wynosi 20. Jeżeli psycholog dąży do zdiagnozowania specyficznej grupy potrzeb, może wybrać mniejszą liczbę plansz, zależnie od celu i stosowanej procedury. Pełne badanie odbywa się w dwóch sesjach, podczas których prezentuje się po 10 plansz. Jedna sesja może trwać około godziny; procedura nie przewiduje sztywnego limitu czasu.
Przed wykonaniem badania testowego psycholog przeprowadza wywiad lub rozmowę psychologiczną. Badanie odbywa się w obecności psychologa. Psycholog zapisuje wszystkie odpowiedzi pacjenta. Czasami, po uzyskaniu zgody osoby badanej, nagrywa się odpowiedzi (ma to na celu jedynie usprawnienie zapisu).
Badanie poprzedzone jest instrukcją. Osoba badana proszona jest o wymyślenie i opowiedzenie historii do każdego z prezentowanych obrazków. Nie ma odpowiedzi dobrych ani złych. Historia powinna zawierać opis tego, co się dzieje na obrazku, co myślą i czują bohaterowie historii, co zdarzyło się wcześniej i co zdarzy się później. Długość historii zależy od pacjenta; powinna być to jednak historia z fabułą, a nie tylko krótki opis obrazka. Jeśli psycholog zauważy, że pacjent powiedział za mało, zwróci się z prośbą o rozszerzenie opowiadania; jeśli pacjent zapomni np. opowiedzieć o tym, co zdarzy się później, psycholog może o to zapytać. Może także (po zakończeniu opowiadania przez badanego) poprosić o rozwinięcie danego wątku, ocenę zachowania danego bohatera opowiadania.
Wyniki badania są omawiane z pacjentem. Jedna sesja może trwać około godziny. Pełne badanie TAT obejmuje dwie sesje.
Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie
Należy zgłosić trudności z widzeniem, rozumieniem instrukcji lub komunikacją, które mogą wpływać na przebieg badania.
Jak należy zachowywać się po badaniu?
Nie ma specjalnych zaleceń.
Możliwe powikłania po badaniu
Badanie nie wiąże się z powikłaniami fizycznymi.
Opracowano na podstawie:
mgr psych. Aleksandra Łuszczyńska-Cieślak,
mgr psych. Roman Cieślak
Test apercepcji tematycznej Murraya
„Encyklopedia Badań Medycznych”
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996