Mediastinoskopia to zabieg diagnostyczny wykonywany w znieczuleniu ogólnym, który pozwala lekarzowi obejrzeć śródpiersie, czyli przestrzeń między płucami. Za pomocą mediastinoskopu można również pobrać fragmenty tkanek lub węzłów chłonnych do badania histopatologicznego.
Badanie nazywane jest również wziernikowaniem śródpiersia lub endoskopią śródpiersia.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Badanie polega na bezpośrednim oglądaniu (wziernikowaniu) śródpiersia z użyciem specjalnego urządzenia optycznego – mediastinoskopu. Ten rodzaj wziernika jest sztywną metalową rurą zaopatrzoną w odpowiednie soczewki. Pole widzenia jest oświetlone za pomocą włókien szklanych znajdujących się w mediastinoskopie (tzw. zimne oświetlenie). Podczas oglądania śródpiersia, przy użyciu wprowadzonych przez wziernik odpowiednich instrumentów, pobiera się także całe węzły chłonne lub ich część do oceny histopatologicznej i ewentualnie mikrobiologicznej (bakteriologicznej).
Czemu służy badanie?
Badanie umożliwia pobranie próbek (wycinków) tkanek do badania histopatologicznego w celu rozpoznania chorób węzłów chłonnych, dróg oddechowych, przełyku, płuc bądź opłucnej. Możliwe jest również wykonanie w uzyskanych próbkach badania mikrobiologicznego, tj. posiewu (sztucznej hodowli) na obecność prątków gruźlicy lub innych bakterii. Badanie jest stosowane jedynie wtedy, kiedy inne metody diagnostyczne (badania mniej inwazyjne niż mediastinoskopia) nie pozwalają ustalić rozpoznania.
Wskazania do wykonania badania
- Nowotwory śródpiersia.
- Wszystkie choroby płuc i układu chłonnego przebiegające z powiększeniem śródpiersiowych węzłów chłonnych.
- Powiększenie węzłów chłonnych śródpiersia (bez innych objawów chorobowych).
- Wszystkie niejasne obrazy radiologiczne śródpiersia.
Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza w warunkach szpitalnych.
Badania poprzedzające
Mediastinoskopia jest jednym z ostatnich wykonywanych badań. Zależnie od choroby bywa poprzedzona różnymi innymi badaniami dodatkowymi (zawsze badaniami radiologicznymi klatki piersiowej). Przed mediastinoskopią (niezależnie od wskazania) pacjent powinien mieć oznaczoną grupę krwi, zbadany układ krzepnięcia krwi i wykonane badanie EKG.
Sposób przygotowania do badania
Patrz „Sposób przygotowania do znieczulenia” w „Metodach anestezjologicznych w badaniach diagnostycznych” w rozdziale „Metody znieczulania”.
Badanie wykonuje się w znieczuleniu ogólnym.
Opis badania
Pacjent leży całkowicie rozebrany, przykryty prześcieradłem chirurgicznym. Aby wprowadzić do śródpiersia mediastinoskop, badający wykonuje (po uprzednim odkażeniu skóry, np. jodyną) małe, poprzeczne cięcie długości 3-5 cm na szyi, tuż nad rękojeścią mostka pacjenta. Następnie odpreparowuje tkanki przysłaniające tchawicę. Kiedy przednia powierzchnia tchawicy jest dobrze odsłonięta, wprowadza między tchawicę i mostek do śródpiersia mediastinoskop ze źródłem światła (ryc. 5-6). Po dotarciu wziernikiem do węzłów chłonnych badający wycina je w całości lub pobiera fragment ich tkanki przy użyciu wprowadzonych przez odpowiedni kanał w mediastinoskopie szczypiec lub igły punkcyjnej. Po zakończeniu wziernikowania w miejscu cięcia zakłada szwy i jałowy opatrunek. Pobrane próbki tkankowe węzłów chłonnych są dalej przesyłane w formalinie do pracowni histopatologicznej, ewentualnie mikrobiologicznej, gdzie po odpowiednim przygotowaniu (trwającym zwykle kilkanaście dni) są poddawane ocenie mikroskopowej.
Patrz dodatkowo „Opis metod znieczulenia” w „Metodach anestezjologicznych w badaniach diagnostycznych” w rozdziale „Metody znieczulania”.
Wynik badania przekazywany jest w formie opisu.
Badanie trwa zwykle 30-45 minut.
Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie
Przed badaniem:
- Skłonność do krwawień (skaza krwotoczna).
- Zaburzenia rytmu serca, wady serca, dusznica bolesna, nad- lub niedociśnienie.
- Obecność protez w jamie ustnej.
- Przebyte i aktualne choroby oraz posiadane wyniki badań.
Jak należy zachowywać się po badaniu?
Po badaniu pacjent jest przewożony na wózku na oddział szpitalny, gdzie przez co najmniej kilkanaście godzin powinien pozostawać w pozycji leżącej. Zwykle dopiero następnego dnia po badaniu pacjent może wstać. W 7-10 dobie po badaniu należy zgłosić się do lekarza w celu zdjęcia szwów.
Patrz dodatkowo „Jak należy zachowywać się po znieczuleniu?” w „Metodach anestezjologicznych w badaniach diagnostycznych” w rozdziale „Metody znieczulania”.
Możliwe powikłania po badaniu
Mediastinoskopia jest metodą bezpieczną, jednakże nie można wykluczyć możliwości wystąpienia powikłań. Możliwe są zaburzenia połykania i napady kaszlu, które ustępują samoistnie przeważnie po kilku godzinach. Chrypka może występować przez kilka godzin, rzadziej przez dłuższy czas – prawie nigdy nie wymaga leczenia specjalistycznego.
Rzadko zdarzają się krwawienia w tych miejscach, gdzie naruszono tkanki podczas czynności chirurgicznych w trakcie badania. Wyjątkowo rzadkimi powikłaniami mogą być uszkodzenia dróg oddechowych (tchawicy, oskrzela), nerwów, przełyku, przewodu mlecznego (głównego naczynia chłonnego), opłucnej oraz wystąpienie pooperacyjnych stanów zapalnych. Tego typu powikłania mogą wymagać dodatkowej interwencji lekarskiej. Uszkodzenie nerwów może prowadzić do chrypki. W pojedynczych przypadkach może wystąpić konieczność drenażu opłucnej albo śródpiersia. Sporadycznie zdarzają się infekcje śródpiersia, które w każdym przypadku można wyleczyć.
Patrz dodatkowo „Możliwe powikłania po znieczuleniu” w „Metodach anestezjologicznych w badaniach diagnostycznych” w rozdziale „Metody znieczulania”.
Jeśli jest taka potrzeba, badanie może być powtórzone. Wykonywane jest u pacjentów w każdym wieku. Nie może być wykonywane u kobiet w ciąży.
Opracowano na podstawie:
prof. dr hab. med. Jan Skokowski
Mediastinoskopia
„Encyklopedia Badań Medycznych”
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996