Scyntygrafia kości i stawów pozwala ocenić metabolizm tkanki kostnej oraz wykryć miejsca, w których zachodzą nasilone procesy chorobowe. Badanie obejmuje nawet cały kościec, a jego poszczególne etapy odbywają się po dożylnym podaniu niewielkiej ilości radiofarmaceutyku.
Badanie zwane jest również badaniem izotopowym kości i stawów.
Do badań izotopowych kości i stawów zalicza się:
- statyczną scyntygrafię kości,
- trójfazową scyntygrafię kości,
- scyntygrafię zapaleń kośćca,
- scyntygrafię stawów.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Badanie to polega na uzyskiwaniu przy pomocy niewielkich dawek izotopów promieniotwórczych (radioznaczników) obrazu kości i stawów oraz ocenie ich stanu czynnościowego. Wprowadzone do krwiobiegu radioznaczniki gromadzą się przede wszystkim w miejscach zwiększonego przepływu krwi i nasilonej przebudowy tkanki kostnej. Radioznaczniki gromadzą się również w zmienionych zapalnie stawach. Scyntygraficzne badanie kości wykonane w kolejnych fazach po podaniu radioznacznika pozwala ocenić napływ krwi do kości i ewentualne przekrwienie otaczających tkanek miękkich (badanie trójfazowe). Istnieją również radioznaczniki stosowane do obrazowania miejsc bakteryjnego zapalenia kości, w tym znakowane izotopem nanokoloidy, immunoglobuliny ludzkie i granulocyty. Badanie wykonuje się przy pomocy urządzeń zwanych gammakamerami, sprzężonymi z systemem komputerowym.
Przeczytaj także: Integracja teleradiologii z PACS/RIS krok po kroku: wymagania IT i bezpieczeństwo.
Czemu służy badanie?
Zaletą scyntygrafii jest objęcie badaniem całego kośćca po jednorazowym podaniu radioznacznika. Aby osiągnąć ten sam zakres przy pomocy aparatu rentgenowskiego, trzeba wykonać wiele zdjęć. Statyczna scyntygrafia kośćca służy wykrywaniu na wczesnym etapie obszarów nieprawidłowej przebudowy tkanki kostnej, między innymi związanych ze zmianami nowotworowymi. Badanie scyntygraficzne kości i stawów służy również wykrywaniu stanów zapalnych i nietypowych postaci złamań. Trójfazowa scyntygrafia kości umożliwia ocenę ukrwienia kości i przekrwienia otaczających tkanek miękkich. Scyntygrafia zapaleń kośćca pomaga w różnicowaniu procesów zapalnych, zmian jałowych i nowotworowych. Scyntygrafia stawów może wspierać ocenę zapaleń stawów, w tym reumatoidalnego i łuszczycowego zapalenia stawów.
Wskazania do wykonania badania
Statyczna scyntygrafia kośćca
- podejrzenie przerzutów nowotworowych do kości,
- zapalenie kości krwiopochodne i zewnątrzpochodne,
- ocena zajęcia kości w owrzodzeniach podudzi, w tym w stopie cukrzycowej,
- choroby metaboliczne, na przykład choroba Pageta,
- ocena gojenia się przeszczepów kostnych,
- ocena skuteczności radio- i chemioterapii przerzutów kostnych,
- nietypowe postacie złamań: zaklinowane, marszowe i stresowe.
Trójfazowa scyntygrafia kośćca
- ocena stanu ukrwienia odłamów kostnych.
Scyntygrafia zapaleń kośćca
- wykrywanie ognisk zapalnych,
- różnicowanie zespołu bolesnego biodra po wszczepieniu endoprotezy stawu biodrowego.
Scyntygrafia stawów
Badanie wykorzystuje się w ocenie nietypowych postaci zapaleń stawów, a w szczególności:
- we wczesnej diagnostyce zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa,
- jako badanie pomocnicze w różnicowaniu łuszczycowego i reumatoidalnego zapalenia stawów.
Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza.
Badania poprzedzające
Nie ma bezwzględnej konieczności wykonywania wcześniej innych badań. Jeżeli wykonano badanie radiologiczne kośćca, zwłaszcza tomografię komputerową, jego opis bywa przydatny dla lekarza opisującego badanie scyntygraficzne.
Sposób przygotowania do badania
Badanie zwykle nie wymaga specjalnego przygotowania. Pacjent może zjeść lekki posiłek i przyjąć codziennie stosowane leki, o ile pracownia nie zaleci inaczej. Należy zabrać niegazowaną wodę i postępować zgodnie z instrukcjami otrzymanymi przy rejestracji. U małych dzieci czasami konieczne jest zastosowanie środka uspokajającego w celu zapewnienia nieruchomego ułożenia pod głowicą aparatu; decyzję podejmuje lekarz, a lek podaje personel medyczny.
Opis badania
Bezpośrednio przed wykonaniem pomiarów scyntygraficznych należy oddać mocz, ponieważ wypełniony pęcherz może przesłaniać obraz kości krzyżowej na scyntygramie. Pacjent nie musi być rozebrany do badania, ale z jego ubrania powinny być usunięte metalowe przedmioty, takie jak monety w kieszeniach i klamry pasków, które mogą przesłonić obraz. W czasie scyntygraficznego badania kośćca pacjent leży na brzuchu lub plecach. Radioznacznik podaje się dożylnie przed wykonaniem właściwych pomiarów scyntygraficznych.
Statyczna scyntygrafia kości
Rejestracja obrazów trwa zwykle 20-40 minut i najczęściej rozpoczyna się po około 2-4 godzinach od podania radioznacznika.
Trójfazowa scyntygrafia kośćca
Scyntygrafia trójfazowa obejmuje rejestrację obrazów w kolejnych etapach. Pierwsza faza rozpoczyna się bezpośrednio po podaniu radioznacznika i pokazuje jego przepływ z krwią. Druga faza, wykonywana po kilku minutach, obrazuje ukrwienie tkanek miękkich. Trzecia faza jest badaniem opóźnionym i przebiega podobnie jak scyntygrafia statyczna.
Scyntygrafia zapaleń kośćca i scyntygrafia stawów
Oba badania przeprowadza się podobnie jak badanie statyczne.
Wyniki badań są przekazywane w formie opisu, niekiedy z dołączonymi obrazami (scyntygramami).
Czas trwania badania
Cała procedura trwa zwykle około 3-4 godzin od podania radioznacznika, przy czym sama rejestracja obrazów jest krótsza.
Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie
Przed badaniem
- skłonność do krwawień (skaza krwotoczna),
- ciążę lub możliwość ciąży,
- karmienie piersią.
W czasie badania
- wszelkie nagłe dolegliwości, na przykład ból lub duszność.
Jak należy zachowywać się po badaniu?
Po podaniu radiofarmaceutyku należy pić dużo płynów, o ile lekarz nie zaleci inaczej, oraz często oddawać mocz. Przez czas wskazany przez personel, zwykle przez pierwszą dobę, należy ograniczyć bliski i długotrwały kontakt z małymi dziećmi oraz kobietami w ciąży i przestrzegać zaleceń dotyczących higieny.
Możliwe powikłania po badaniu
Powikłania występują rzadko. Możliwe są przede wszystkim dolegliwości w miejscu wkłucia, a każdą niepokojącą reakcję należy zgłosić personelowi. Badanie może być powtarzane, jeżeli istnieją ku temu wskazania medyczne, i wykonuje się je u pacjentów w różnym wieku. Ciążę, podejrzenie ciąży i karmienie piersią trzeba zgłosić przed badaniem. W ciąży procedurę rozważa się wyłącznie w szczególnych sytuacjach, gdy oczekiwana korzyść przewyższa ryzyko. W okresie karmienia piersią może być konieczne czasowe przerwanie karmienia, zgodnie z zaleceniami pracowni.
Opracowano na podstawie:
dr n. med. Piotr Lass
Scyntygrafia kości i stawów
„Encyklopedia Badań Medycznych”
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996