Nie każdy lek, antybiotyk czy suplement osłabia działanie antykoncepcji hormonalnej. Są jednak substancje, które mogą obniżać jej skuteczność, a interakcja może działać też w drugą stronę – antykoncepcja może zmieniać działanie niektórych leków. Dlatego znaczenie ma nie tylko to, co przyjmujesz, ale również z jakiej metody antykoncepcji korzystasz.
Co może osłabiać działanie antykoncepcji hormonalnej?
Jednym z ważniejszych mechanizmów są interakcje zachodzące podczas metabolizowania leków w wątrobie. Niektóre substancje zwiększają aktywność enzymów odpowiedzialnych za rozkład hormonów. W efekcie estrogeny lub progestageny mogą być szybciej usuwane z organizmu, a ich stężenie może się zmniejszyć.
Dotyczy to przede wszystkim określonych leków przeciwpadaczkowych, ryfampicyny i ryfabutyny, części leków stosowanych w terapii HIV oraz preparatów zawierających dziurawiec.
Nie każda metoda antykoncepcji hormonalnej jest jednak tak samo podatna na takie interakcje. Na działanie induktorów enzymów podatne są m.in. złożone tabletki antykoncepcyjne, plastry, krążki dopochwowe, tabletki zawierające wyłącznie progestagen oraz implant. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku wkładek domacicznych i zastrzyku DMPA, których skuteczność nie zmniejsza się pod wpływem tych interakcji.
Które leki mogą zmniejszać skuteczność antykoncepcji?
Szczególnej uwagi wymagają leki, które indukują enzymy wątrobowe i w ten sposób mogą przyspieszać metabolizm hormonów.
Należą do nich m.in.:
- ryfampicyna i ryfabutyna – stosowane m.in. w leczeniu gruźlicy i niektórych innych zakażeń,
- wybrane leki przeciwpadaczkowe – m.in. karbamazepina, fenytoina, okskarbazepina, prymidon i topiramat,
- niektóre leki stosowane w terapii HIV – interakcje zależą od konkretnej substancji, dlatego nie można traktować wszystkich leków przeciwretrowirusowych jednakowo.
Nie oznacza to, że każda z wymienionych substancji wpływa na wszystkie metody antykoncepcji w takim samym stopniu. Jeśli rozpoczynasz takie leczenie, trzeba sprawdzić konkretny lek i stosowaną metodę.
Nie należy przy tym samodzielnie odstawiać ani leczenia, ani antykoncepcji. Czasami wystarczy zastosowanie dodatkowej ochrony, a w innych sytuacjach lepszym rozwiązaniem będzie metoda antykoncepcji, na której skuteczność dany lek nie wpływa.
Istotne jest też to, że wpływ niektórych leków indukujących enzymy wątrobowe nie kończy się dokładnie w momencie przyjęcia ostatniej dawki. Zwiększona aktywność enzymów może utrzymywać się jeszcze przez pewien czas po zakończeniu terapii.
Czy antybiotyki osłabiają działanie tabletek antykoncepcyjnych?
Nie wszystkie. Przekonanie, że podczas każdej antybiotykoterapii tabletka antykoncepcyjna przestaje działać prawidłowo, jest zbyt dużym uproszczeniem.
Większość antybiotyków o szerokim spektrum działania nie zmniejsza skuteczności złożonej antykoncepcji hormonalnej. Wyjątek stanowią przede wszystkim wspomniane wcześniej ryfampicyna i ryfabutyna, które przyspieszają metabolizm hormonów.
Problemem podczas infekcji mogą być natomiast wymioty lub nasilona biegunka, które mogą zaburzyć wchłanianie doustnej antykoncepcji. Postępowanie w takiej sytuacji zależy od rodzaju stosowanej tabletki i czasu trwania objawów.
Czy zioła mogą osłabiać działanie antykoncepcji?
Tak, choć oczywiście nie wszystkie. Najważniejszym przykładem jest dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum).
Dziurawiec może zwiększać aktywność enzymów uczestniczących w metabolizowaniu leków, przez co estrogeny i progestageny mogą być szybciej rozkładane. Przy jednoczesnym stosowaniu z niektórymi metodami antykoncepcji hormonalnej może to prowadzić do zmniejszenia stężenia hormonów i osłabienia ochrony antykoncepcyjnej.
Jednym z sygnałów takiej interakcji mogą być krwawienia lub plamienia pojawiające się pomiędzy miesiączkami. Brak plamienia nie oznacza jednak, że interakcja nie występuje.
W przypadku innych ziół dane dotyczące interakcji z antykoncepcją hormonalną są znacznie bardziej ograniczone. Szczególnej uwagi wymagają preparaty wieloskładnikowe, w których znajduje się kilka ekstraktów roślinnych.
Czy suplementy diety wpływają na skuteczność antykoncepcji?
Samo przyjmowanie suplementu nie oznacza, że antykoncepcja hormonalna będzie działała słabiej. Znaczenie ma przede wszystkim jego skład.
Standardowy preparat zawierający witaminy i składniki mineralne to inna sytuacja niż suplement złożony z kilku skoncentrowanych ekstraktów roślinnych. W tym drugim przypadku trzeba zwrócić większą uwagę na możliwość występowania składników wchodzących w interakcje z lekami.
Jeśli stosujesz antykoncepcję hormonalną i jednocześnie chcesz uzupełnić dietę o wybrane składniki, suplementy przy antykoncepcji warto dobierać przede wszystkim do swoich rzeczywistych potrzeb. Sama antykoncepcja nie oznacza, że potrzebujesz konkretnego zestawu witamin i składników mineralnych. Przy wyborze preparatu trzeba natomiast sprawdzić jego pełny skład i upewnić się, że nie zawiera substancji mogących wchodzić w interakcje ze stosowanymi lekami lub antykoncepcją
Czy antykoncepcja może zmieniać działanie innych leków?
Tak. Interakcje nie zawsze polegają na tym, że lek osłabia antykoncepcję. Czasami to antykoncepcja hormonalna wpływa na stężenie przyjmowanego leku.
Ważnym przykładem jest lamotrygina, stosowana m.in. w leczeniu padaczki. Estrogen zawarty w złożonej antykoncepcji może obniżać stężenie lamotryginy we krwi, co może mieć znaczenie dla skuteczności prowadzonego leczenia.
Problem może pojawić się nie tylko przy rozpoczęciu antykoncepcji. Jej odstawienie może z kolei spowodować wzrost stężenia lamotryginy. Dlatego przy takim leczeniu rozpoczęcie, zmiana lub odstawienie antykoncepcji powinny być uwzględnione przez lekarza prowadzącego.
Czy wymioty i biegunka mogą osłabić działanie tabletki?
Tak, ponieważ tabletka musi zostać prawidłowo wchłonięta z przewodu pokarmowego. Jeśli krótko po jej przyjęciu wystąpią wymioty, część dawki może nie zdążyć się wchłonąć.
Problemem może być też przedłużająca się, nasilona biegunka. W takiej sytuacji postępowanie zależy od rodzaju stosowanej tabletki, czasu wystąpienia objawów i tego, jak długo się utrzymują.
Co zrobić, jeśli przyjmujesz lek, który może wchodzić w interakcję z antykoncepcją?
Przede wszystkim nie odstawiaj samodzielnie ani leku, ani antykoncepcji. Interakcja nie zawsze oznacza konieczność rezygnacji z jednej z terapii – czasami wystarczy dodatkowa ochrona, a czasami można wybrać metodę antykoncepcji, której skuteczność nie zależy od danego mechanizmu.
Jeżeli rozpoczynasz nowe leczenie:
- podaj lekarzowi lub farmaceucie nazwę stosowanej antykoncepcji,
- poinformuj także o ziołach i suplementach, nawet jeśli są dostępne bez recepty,
- sprawdź substancję czynną leku, a nie wyłącznie jego nazwę handlową,
- zapytaj, czy interakcja dotyczy właśnie Twojej metody antykoncepcji,
- ustal, czy i jak długo potrzebna jest dodatkowa ochrona.
Ma to szczególne znaczenie przy lekach indukujących enzymy wątrobowe, ponieważ ich wpływ na skuteczność części metod hormonalnych może utrzymywać się także po zakończeniu przyjmowania leku.
Dlatego przy każdej możliwej interakcji trzeba sprawdzić dwie rzeczy: jaką substancję przyjmujesz i z jakiej metody antykoncepcji korzystasz. Ten sam lek może mieć znaczenie przy jednej metodzie, a przy innej nie wpływać na jej skuteczność.
materiały partnera (lh)12