Scyntygrafia serca i naczyń obejmuje kilka badań, które pozwalają ocenić ukrwienie mięśnia sercowego, pracę komór serca albo przepływ krwi i chłonki. Najczęściej wykonywana jest dziś scyntygrafia perfuzyjna serca w spoczynku i po obciążeniu, zwykle metodą SPECT.
Badanie nazywane jest również badaniem izotopowym serca i naczyń.
Do badań izotopowych serca i naczyń zalicza się:
- scyntygrafię perfuzyjną mięśnia sercowego,
- badanie pierwszego przejścia,
- wentrikulografię izotopową (badanie bramkowane),
- scyntygrafię ognisk zawału mięśnia sercowego,
- arteriografię izotopową,
- wenografię izotopową,
- limfoscyntygrafię kończyn dolnych.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Badania wykonuje się po podaniu niewielkiej ilości radiofarmaceutyku, najczęściej znakowanego technetem-99m, rzadziej talu-201. W zależności od procedury ocenia się przepływ znacznika przez serce lub naczynia, gromadzenie radiofarmaceutyku w mięśniu sercowym albo zachowanie znakowanej krwi w jamach serca. Obrazy rejestruje się przy pomocy gammakamery sprzężonej z systemem komputerowym, często w technice SPECT lub SPECT/CT.
Scyntygrafia perfuzyjna mięśnia sercowego, badanie pierwszego przejścia, wentrikulografia izotopowa i limfoscyntygrafia nadal mają określone zastosowania kliniczne. Klasyczna scyntygrafia ognisk świeżego zawału oraz izotopowa arteriografia i wenografia są obecnie wykonywane rzadko, ponieważ w większości wskazań zastąpiły je dokładniejsze i łatwiej dostępne metody, takie jak echokardiografia, ultrasonografia dopplerowska, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny i angiografia.
Czemu służy badanie?
Badania służą ocenie czynności układu krążenia i układu limfatycznego. Wynik interpretuje się łącznie z oceną kliniczną, elektrokardiografią, echokardiografią i innymi badaniami obrazowymi.
Scyntygrafia perfuzyjna mięśnia sercowego
Pozwala na nieinwazyjną ocenę ukrwienia mięśnia sercowego w czasie obciążenia i w stanie spoczynku. Badanie informuje o lokalizacji, rozległości i odwracalności obszarów niedokrwienia mięśnia lewej komory. Pomaga w rozpoznawaniu i ocenie ryzyka choroby wieńcowej oraz w kwalifikacji do leczenia zachowawczego lub rewaskularyzacji.
Badanie pierwszego przejścia
Ocenia czynność lewej i prawej komory serca oraz wielkość przecieku krwi między jamami serca w niektórych wadach wrodzonych. Badanie to jest obecnie wykonywane rzadziej, ponieważ wiele informacji można uzyskać za pomocą echokardiografii i rezonansu magnetycznego serca.
Wentrikulografia izotopowa (badanie bramkowane)
Badanie ocenia frakcję wyrzutową i ruchomość ścian komór serca. Może być stosowane do dokładnego, powtarzalnego monitorowania czynności lewej komory, między innymi u wybranych pacjentów leczonych lekami mogącymi wpływać na serce.
Scyntygrafia ognisk zawału mięśnia sercowego
Klasyczne badanie z użyciem radiofarmaceutyków gromadzących się w obszarze martwicy służyło do lokalizacji i oceny wielkości świeżego zawału. Obecnie w diagnostyce ostrego zawału podstawowe znaczenie mają objawy kliniczne, EKG, oznaczenie troponin, echokardiografia i koronarografia, dlatego ta odmiana scyntygrafii ma znaczenie historyczne.
Arteriografia izotopowa
Arteriografia izotopowa była stosowana głównie w ocenie drożności przeszczepów naczyniowych metodą pierwszego przejścia lub znakowanych krwinek. Obecnie funkcję tę przejęły przede wszystkim ultrasonografia dopplerowska, angio-TK, angio-MR i klasyczna angiografia.
Wenografia izotopowa
Wenografia izotopowa służyła do oceny drożności żył głębokich. Dziś podstawowym badaniem w tym wskazaniu jest zwykle ultrasonografia dopplerowska, a metody izotopowe stosuje się wyjątkowo.
Limfoscyntygrafia kończyn dolnych
Badanie stosuje się w ocenie spływu chłonki z kończyn dolnych. Pozwala wykryć miejsce i charakter upośledzenia odpływu limfatycznego.
Wskazania do wykonania badania
Scyntygrafia perfuzyjna mięśnia sercowego
- podejrzenie lub rozpoznana choroba wieńcowa,
- ocena niedokrwienia mięśnia sercowego i ryzyka sercowo-naczyniowego,
- kwalifikacja do rewaskularyzacji oraz ocena efektów leczenia,
- ocena blizny pozawałowej i żywotności mięśnia sercowego w wybranych przypadkach.
Badanie pierwszego przejścia
- ocena przecieków krwi między komorami lub przedsionkami serca w wybranych wadach wrodzonych,
- ocena frakcji wyrzutowej obu komór serca.
Wentrikulografia izotopowa (badanie bramkowane)
- ocena globalnej i regionalnej czynności komór serca,
- powtarzalne monitorowanie frakcji wyrzutowej w wybranych sytuacjach klinicznych.
Scyntygrafia ognisk zawału mięśnia sercowego
Badanie historycznie wykorzystywano w nietypowych postaciach zawału mięśnia sercowego. Obecnie nie należy do podstawowej diagnostyki ostrego zawału.
Arteriografia i wenografia izotopowa
Badania te mogą być rozważane wyjątkowo w ocenie drożności dużych naczyń lub przeszczepów naczyniowych, gdy inne metody nie dają wystarczającej odpowiedzi.
Limfoscyntygrafia kończyn dolnych
Głównym wskazaniem jest diagnostyka obrzęku limfatycznego kończyn dolnych.
Badania są wykonywane na zlecenie lekarza.
Badania poprzedzające
Zakres potrzebnej dokumentacji zależy od rodzaju procedury. Jeżeli wykonano EKG, próbę wysiłkową, echokardiografię, koronarografię lub inne badania naczyń, ich wyniki mogą być przydatne lekarzowi opisującemu badanie scyntygraficzne.
Sposób przygotowania do badania
Przygotowanie zależy od rodzaju badania i protokołu pracowni. Przed scyntygrafią perfuzyjną mięśnia sercowego pacjent zwykle pozostaje na czczo. W przypadku planowanego obciążenia farmakologicznego może być konieczne unikanie kofeiny, herbaty, napojów energetycznych, czekolady i niektórych leków przez czas określony przez pracownię. Leków nie należy odstawiać samodzielnie; decyzję podejmuje lekarz. Warto zabrać posiłek, który można spożyć po podaniu radiofarmaceutyku, jeżeli personel wyda takie zalecenie.
U dzieci lub osób, które nie są w stanie pozostać nieruchomo, czasami konieczna jest sedacja albo znieczulenie. Decyzję podejmuje zespół medyczny, który przekazuje osobne zasady przygotowania.
Opis badania
Radiofarmaceutyk podaje się najczęściej dożylnie, z wyjątkiem limfoscyntygrafii, w której wykonuje się niewielkie wkłucia w obrębie badanej kończyny. Pacjent nie musi być rozebrany, powinien natomiast usunąć większe metalowe przedmioty, które mogą przysłaniać obraz. Dokładna pozycja ciała, moment podania radiofarmaceutyku i czas rejestracji zależą od rodzaju procedury.
Scyntygrafia perfuzyjna mięśnia sercowego
Porównuje się obrazy uzyskane podczas obciążenia i w spoczynku. Obciążenie może mieć postać wysiłku na bieżni lub cykloergometrze albo zostać wywołane lekiem. Radiofarmaceutyk podaje się w odpowiednim momencie obciążenia, a po czasie potrzebnym na jego wychwyt rejestruje się obrazy metodą SPECT. Badanie spoczynkowe może odbyć się tego samego dnia lub w innym terminie, zależnie od protokołu pracowni. Sama rejestracja obrazów trwa zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu minut.
Badanie pierwszego przejścia i wentrikulografia izotopowa
Pacjent leży nieruchomo, a gammakamera rejestruje przepływ podanego radiofarmaceutyku przez jamy serca lub cykliczne zmiany objętości znakowanej krwi zsynchronizowane z zapisem EKG. Pomiary trwają zwykle od kilku do kilkudziesięciu minut.
Scyntygrafia ognisk zawału oraz badania naczyń
Sposób wykonania zależał od użytego radiofarmaceutyku i celu badania. Ze względu na rzadkie współczesne zastosowanie szczegółowy protokół ustala indywidualnie pracownia medycyny nuklearnej.
Limfoscyntygrafia kończyn dolnych
Radiofarmaceutyk podaje się śródskórnie lub podskórnie, zwykle w okolicy międzypalcowej stopy. Następnie wykonuje się obrazy przedstawiające przemieszczanie znacznika drogami limfatycznymi. Protokół może obejmować łagodną aktywność kończyn i serię rejestracji w różnych odstępach czasu.
Wyniki badań przekazywane są w formie opisu, niekiedy z dołączonymi obrazami (scyntygramami), wykresami i danymi liczbowymi.
Czas trwania badania
- scyntygrafia perfuzyjna mięśnia sercowego może wymagać kilku godzin i odbywać się w ciągu jednego lub dwóch dni,
- badanie pierwszego przejścia i wentrikulografia trwają zwykle od kilku do kilkudziesięciu minut,
- czas rzadko wykonywanych badań naczyń zależy od protokołu,
- limfoscyntygrafia kończyn dolnych może trwać kilka godzin.
Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie
Przed badaniem
- aktualnie przyjmowane leki,
- choroby serca i płuc oraz ograniczenia uniemożliwiające wykonanie wysiłku,
- spożycie kofeiny przed planowanym obciążeniem farmakologicznym,
- skłonność do krwawień (skaza krwotoczna),
- ciążę lub możliwość ciąży,
- karmienie piersią.
W czasie badania
- wszelkie nagłe dolegliwości, zwłaszcza ból w klatce piersiowej, duszność, osłabienie, kołatanie serca lub zawroty głowy podczas próby wysiłkowej albo obciążenia farmakologicznego.
Jak należy zachowywać się po badaniu?
Po badaniu należy pić dużo płynów, o ile lekarz nie zaleci inaczej, i stosować się do instrukcji pracowni. Przez wskazany czas należy ograniczyć bliski i długotrwały kontakt z małymi dziećmi oraz kobietami w ciąży. Po sedacji lub znieczuleniu obowiązują dodatkowe zalecenia przekazane przez personel.
Możliwe powikłania po badaniu
Powikłania związane z samym podaniem radiofarmaceutyku występują rzadko; możliwe są przede wszystkim dolegliwości w miejscu wkłucia. Próba wysiłkowa lub obciążenie farmakologiczne może wywołać ból w klatce piersiowej, duszność, zaburzenia rytmu, spadek lub wzrost ciśnienia i inne objawy, dlatego badanie odbywa się pod nadzorem personelu. Każdą niepokojącą dolegliwość należy natychmiast zgłosić. Ciążę, podejrzenie ciąży i karmienie piersią trzeba zgłosić przed badaniem; decyzję o wykonaniu procedury i ewentualnej przerwie w karmieniu podejmuje zespół medycyny nuklearnej.
Opracowano na podstawie:
dr n. med. Piotr Lass
Scyntygrafia serca i naczyń
„Encyklopedia Badań Medycznych”
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996