Wskaźnik CPITN służy do przesiewowej oceny stanu przyzębia i potrzeb leczniczych. Podczas badania stomatolog używa kalibrowanego zgłębnika, oceniając głębokość sondowania, krwawienie i obecność kamienia nazębnego. Wynik pomaga wskazać potrzebę profilaktyki, oczyszczenia zębów lub dokładniejszej diagnostyki, ale nie zastępuje pełnego badania periodontologicznego.
Badanie nazywane jest również CPITN (Community Periodontal Index of Treatment Needs) – grupowy wskaźnik potrzeb leczniczych przyzębia.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Badanie polega na określeniu głębokości szczeliny między zębem i tkankami przyzębia za pomocą specjalnego metalowego zgłębnika, na którym zaznaczona jest podziałka. Badanie wykonuje się wokół określonych zębów. Uzyskany w wyniku badania wskaźnik periodontologiczny potrzeb leczniczych pozwala zapisać objawy za pomocą jednolitych kodów. Pomaga to w ocenie potrzeb profilaktycznych i leczniczych, ale sam kod nie wystarcza do rozpoznania zapalenia przyzębia ani ustalenia całego planu leczenia.
Klasyczny wskaźnik CPITN odnosi się do zębów stałych.
Czemu służy badanie?
Badanie to ma na celu obiektywizację potrzeb leczniczych i porównywalność wyników. Określa się potrzeby w zakresie motywacji i instrukcji utrzymywania higieny jamy ustnej, usunięcia złogów nazębnych i nawisających wypełnień oraz leczenia kompleksowego, które w uzasadnionych przypadkach może obejmować zabiegi chirurgiczne.
W klasycznym CPITN wyróżniano trzy kategorie potrzeb wymagających interwencji: poprawę higieny, profesjonalne usunięcie złogów i czynników zatrzymujących płytkę oraz leczenie kompleksowe. Osobno uwzględniano brak potrzeby leczenia. Wskaźnik dostarcza informacji o stanie przyzębia w badanej populacji, ale uproszczone badanie może nie ujawnić pełnego zakresu choroby. Wynik pomaga zaplanować profilaktykę i wskazać potrzebę dalszej oceny. W zależności od wyników pacjent jest instruowany o prawidłowej higienie jamy ustnej lub kierowany do dokładniejszej diagnostyki i leczenia.
Wskazania do wykonania badania
- Badanie profilaktyczne.
- Zapalenie dziąseł.
- Zapalenie przyzębia.
Badania poprzedzające
Badanie może być poprzedzone oceną tzw. wskaźników periodontopatii (wskaźnika dziąsłowego, historycznego wskaźnika Russella, wskaźnika krwawienia z kieszonki dziąsłowej), na podstawie których opisuje się częstość i nasilenie objawów chorób przyzębia.
Sposób przygotowania do badania
Nie ma specjalnych zaleceń.
Opis badania
Pacjent siedzi na fotelu dentystycznym. Badanie wykonuje się specjalnym, kalibrowanym zgłębnikiem z czarnym polem wskazującym głębokość od 3,5 do 5,5 mm oraz kulistym zakończeniem o średnicy 0,5 mm (ryc. 12-3). Badanie to z reguły jest bezbolesne. W przypadku dużego zaawansowania choroby przyzębia może powodować niewielkie dolegliwości bólowe.
W klasycznym uproszczonym CPITN u osób do 19. roku życia oceniano sześć zębów wskaźnikowych: pierwsze trzonowce górne i dolne oraz prawy górny i lewy dolny siekacz centralny (16, 11, 26, 36, 31, 46). U dzieci i młodzieży zakres oceny musi uwzględniać wiek i wyrzynanie zębów, aby nie pomylić przejściowej głębokości szczeliny dziąsłowej z patologiczną kieszonką. Jeśli brakuje zęba wskaźnikowego, dobór innych zębów zależy od stosowanego protokołu.
U osób dorosłych pełne badanie periodontologiczne obejmuje całe uzębienie. Uproszczone badanie wskaźnikowe, zwłaszcza populacyjne, może natomiast obejmować wybrane zęby; zakres nie jest identyczny w każdym wariancie badania.
Wynik badania przekazywany jest w formie opisu.
Czas
Badanie trwa kilka minut.
Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie
Przed badaniem:
- Choroby gardła i krtani.
- Aktualnie przyjmowane leki.
Jak należy zachowywać się po badaniu?
Nie ma specjalnych zaleceń.
Możliwe powikłania po badaniu
Badanie jest mało inwazyjne, ale delikatne sondowanie może wywołać niewielkie krwawienie, zwłaszcza z dziąseł objętych zapaleniem, lub przejściowy dyskomfort. Może być powtarzane wielokrotnie. Ocenę przyzębia wykonuje się u pacjentów w różnym wieku, a także u kobiet ciężarnych; zakres badania dobiera się do wieku i stanu uzębienia.
Opracowano na podstawie: lek. stom. Ewa Trybuszewska, „Wskaźnik periodontologiczny potrzeb leczniczych”, „Encyklopedia Badań Medycznych”, Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996.