Scyntygrafia wątroby obejmuje kilka badań medycyny nuklearnej, które pokazują nie tylko wygląd narządu, lecz także jego czynność, przepływ żółci lub obecność charakterystycznych zmian naczyniowych. Rodzaj procedury dobiera lekarz do konkretnego problemu diagnostycznego.
Badanie nazywane jest również badaniem izotopowym wątroby.
Do badań izotopowych wątroby zalicza się:
- Statyczną scyntygrafię wątroby.
- Scyntygrafię dróg żółciowych, czyli cholescyntygrafię.
- Scyntygrafię naczyniaków wątroby znakowanymi krwinkami czerwonymi.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Scyntygrafia wątroby jest metodą obrazowania narządu i oceny jego czynności przy użyciu niewielkiej ilości radiofarmaceutyku. Preparat podaje się dożylnie, a emitowane promieniowanie rejestruje gammakamera. Obraz może być wykonywany metodą planarną, SPECT lub SPECT/CT, zależnie od wskazania i wyposażenia pracowni.
W statycznej scyntygrafii wątroby koloid znakowany technetem-99m gromadzi się w komórkach układu siateczkowo-śródbłonkowego wątroby i śledziony. W cholescyntygrafii pochodne kwasu iminodwuoctowego znakowane technetem-99m są wychwytywane przez hepatocyty, a następnie wydzielane z żółcią. W badaniu naczyniaków wykorzystuje się krwinki czerwone znakowane technetem-99m, które pozostają w łożysku naczyniowym i pozwalają uwidocznić zmianę bogatą w krew.
Czemu służy badanie?
Statyczna scyntygrafia wątroby
Statyczna scyntygrafia umożliwia ocenę rozmieszczenia czynnego układu siateczkowo-śródbłonkowego w wątrobie oraz śledzionie. Może pośrednio pokazywać zmiany związane z przewlekłym uszkodzeniem miąższu, marskością lub zaburzeniami krążenia wrotnego. Obecnie ma zwykle znaczenie uzupełniające i jest wykonywana w wybranych sytuacjach, gdy lekarz potrzebuje informacji czynnościowej niedostępnej w USG, tomografii komputerowej lub rezonansie magnetycznym.
Scyntygrafia dróg żółciowych
Scyntygrafia dróg żółciowych, czyli cholescyntygrafia, ocenia wychwyt radiofarmaceutyku przez wątrobę, wydzielanie go do żółci oraz przepływ przez drogi żółciowe do jelita. Pomaga między innymi w ocenie drożności przewodów żółciowych, ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego, wycieku żółci i czynności pęcherzyka. Wynik interpretuje się łącznie z objawami, badaniami laboratoryjnymi i innymi metodami obrazowania.
Scyntygrafia naczyniaków wątroby
Scyntygrafia znakowanymi krwinkami czerwonymi może pomóc potwierdzić naczyniaka wątroby w wybranych, niejednoznacznych przypadkach. Obecnie charakter zmian ogniskowych ocenia się przede wszystkim za pomocą USG, tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego, a scyntygrafia pełni rolę badania uzupełniającego.
Wskazania do wykonania badania
Statyczna scyntygrafia wątroby
- Powiększenie wątroby lub śledziony o niejasnej przyczynie.
- Przewlekłe zapalenie wątroby.
- Polekowe lub poalkoholowe uszkodzenie wątroby.
- Marskość wątroby.
- Hemochromatoza i choroba Wilsona.
- Wybrane przypadki pierwotnych lub przerzutowych guzów wątroby.
- Torbielowatość wątroby.
- Trudności diagnostyczne w innych badaniach obrazowych.
Scyntygrafia dróg żółciowych
- Ocena drożności dróg żółciowych, w tym przy podejrzeniu zwężenia lub niedrożności.
- Podejrzenie ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego.
- Ocena wycieku żółci po zabiegu lub urazie.
- Czynnościowe zaburzenia opróżniania pęcherzyka i odpływu żółci.
- Ocena refluksu dwunastniczo-żołądkowego w wybranych przypadkach.
Scyntygrafia znakowanymi krwinkami w kierunku naczyniaka wątroby
- Uzupełniająca ocena niejednoznacznej zmiany ogniskowej, gdy podejrzewa się naczyniaka.
Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza.
Badania poprzedzające
Zakres wcześniejszych badań zależy od wskazania. Na wizytę należy zabrać aktualną dokumentację, zwłaszcza wyniki USG, tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego jamy brzusznej oraz wyniki badań laboratoryjnych dotyczących wątroby, jeśli zostały wykonane.
Sposób przygotowania do badania
Przygotowanie zależy od rodzaju scyntygrafii i protokołu pracowni. Do statycznej scyntygrafii wątroby oraz badania naczyniaka zwykle nie jest potrzebne szczególne przygotowanie, o ile pracownia nie zaleci inaczej.
Przed cholescyntygrafią dorosły pacjent powinien zwykle pozostać na czczo przez co najmniej 2 godziny, najczęściej 4–6 godzin. Zbyt długie głodzenie, zwłaszcza przekraczające 24 godziny, również może zaburzyć wynik. Należy zgłosić wszystkie przyjmowane leki, szczególnie opioidy, ale nie wolno odstawiać ich samodzielnie. Małe dzieci wymagają krótszego okresu bez jedzenia, ustalonego przez pracownię. Środki uspokajające stosuje się tylko wtedy, gdy są rzeczywiście potrzebne do uzyskania nieruchomego obrazu, po indywidualnej ocenie medycznej.
Opis badania
Radiofarmaceutyk podaje się dożylnie, zwykle przez kaniulę. Pacjent pozostaje ubrany, ale powinien usunąć z okolicy badania większe metalowe przedmioty, które mogłyby zasłonić obraz. Podczas rejestracji leży nieruchomo pod głowicą gammakamery.
Statyczna scyntygrafia wątroby
Obrazowanie rozpoczyna się po czasie potrzebnym na zgromadzenie radiofarmaceutyku w wątrobie i śledzionie. Rejestrację można wykonać w kilku projekcjach, a w razie potrzeby także techniką SPECT lub SPECT/CT. Dokładny czas rozpoczęcia i trwania obrazowania zależy od protokołu pracowni.
Scyntygrafia dróg żółciowych
Rejestracja dynamiczna rozpoczyna się zwykle wraz z podaniem radiofarmaceutyku i trwa najczęściej około 60 minut. Gammakamera śledzi kolejno wychwyt znacznika przez wątrobę, jego wydzielanie do dróg żółciowych oraz przepływ do pęcherzyka żółciowego i jelita. W zależności od wskazania mogą być potrzebne dodatkowe leki lub pokarm pobudzający skurcz pęcherzyka, a także obrazy opóźnione wykonywane po kilku godzinach.
Scyntygrafia naczyniaków wątroby
Po znakowaniu krwinek czerwonych wykonuje się obrazy w odpowiednich fazach po podaniu radiofarmaceutyku. Badanie może obejmować rejestrację dynamiczną, obrazy opóźnione oraz SPECT lub SPECT/CT, co pomaga dokładniej określić położenie zmiany. Wynik przekazywany jest w formie opisu wraz z obrazami.
Czas badania
Czas pobytu w pracowni zależy od rodzaju procedury. Statyczne obrazowanie wątroby może trwać kilkadziesiąt minut, cholescyntygrafia zwykle co najmniej około godziny, a badanie naczyniaka może wymagać obrazów wykonywanych w odstępach czasu. Jeżeli potrzebne są obrazy opóźnione, cała procedura trwa dłużej.
Informacje, które należy zgłosić przed badaniem
- Wszystkie przyjmowane leki, zwłaszcza opioidy.
- Godzinę ostatniego posiłku, szczególnie przed cholescyntygrafią.
- Przebyte operacje wątroby, pęcherzyka żółciowego, dróg żółciowych lub przewodu pokarmowego.
- Skłonność do krwawień lub trudności z wkłuciami dożylnymi.
- Ciążę, podejrzenie ciąży albo karmienie piersią.
Informacje, które należy zgłosić w czasie badania
- Wszelkie nagłe dolegliwości, na przykład ból, duszność, zawroty głowy lub nudności.
Jak należy zachowywać się po badaniu?
Po badaniu należy stosować się do instrukcji pracowni. Zwykle zaleca się picie większej ilości płynów, częste oddawanie moczu i staranną higienę, aby szybciej usunąć niezwiązany radiofarmaceutyk. Czas ewentualnego ograniczenia bliskiego kontaktu z małymi dziećmi i kobietami w ciąży zależy od użytego preparatu i podanej aktywności.
Możliwe powikłania po badaniu
Badanie wiąże się z ekspozycją na niewielką dawkę promieniowania jonizującego. Działania niepożądane radiofarmaceutyków występują rzadko, ale możliwe są miejscowe dolegliwości po wkłuciu, a wyjątkowo reakcja nadwrażliwości. Powtórzenie badania wymaga wskazania medycznego. Scyntygrafii co do zasady nie wykonuje się u kobiet w ciąży. Pacjentka karmiąca piersią musi poinformować o tym pracownię, która określi, czy i na jak długo należy przerwać karmienie po zastosowaniu konkretnego radiofarmaceutyku.
Opracowano na podstawie:
dr n. med. Piotr Lass
Scyntygrafia wątroby
„Encyklopedia Badań Medycznych”
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996