Badania izotopowe ośrodkowego układu nerwowego pokazują przede wszystkim czynność mózgu, jego ukrwienie lub krążenie płynu mózgowo-rdzeniowego. Obecnie najczęściej wykorzystuje się tomografię emisyjną SPECT, natomiast część starszych metod wykonuje się jedynie w szczególnych wskazaniach.
Badanie nazywane jest również badaniem izotopowym ośrodkowego układu nerwowego.
Do badań izotopowych OUN zalicza się:
- statyczną scyntygrafię mózgu,
- tomograficzne badanie przepływu mózgowego (SPECT),
- angioscyntygrafię mózgową,
- mielografię izotopową,
- cysternografię izotopową.
Teoretyczne i techniczne podstawy badania
Badania izotopowe oceniają strukturę, a przede wszystkim czynność układu nerwowego przy pomocy niewielkich dawek radiofarmaceutyków, najczęściej znakowanych technetem-99m. Rejestracji rozmieszczenia lub przepływu znacznika dokonuje się za pomocą gammakamery. W tomograficznym badaniu perfuzji mózgowej stosuje się radiofarmaceutyki, takie jak technet-99m-HMPAO lub technet-99m-ECD, których rozmieszczenie odzwierciedla regionalny przepływ krwi w mózgu. Obszary o zmniejszonej perfuzji gromadzą mniej znacznika.
W badaniach przepływu mózgowego radiofarmaceutyk podaje się dożylnie. W wybranych badaniach krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego znacznik może być podany do przestrzeni płynowych podczas nakłucia lędźwiowego. Mielografia izotopowa, cysternografia i klasyczna statyczna scyntygrafia mózgu są obecnie wykonywane rzadko, ponieważ w wielu wskazaniach zastąpiły je tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny oraz nowoczesne badania SPECT i PET. Czas rejestracji zależy od zastosowanego radiofarmaceutyku i protokołu.
Czemu służy badanie?
Techniki izotopowe w neurologii wykorzystuje się do oceny przepływu mózgowego, czynności mózgu oraz, w wybranych sytuacjach, krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego. Zakres informacji zależy od rodzaju radiofarmaceutyku i sposobu jego podania.
Angioscyntygrafia mózgowa i tomograficzne badanie przepływu mózgowego
Badania te pozwalają ocenić przepływ krwi przez mózg oraz wykazać obszary zmniejszonej lub zwiększonej perfuzji. W wybranych przypadkach badanie uzupełnia się testem farmakologicznym, na przykład z acetazolamidem, aby ocenić rezerwę naczyniową mózgu i ujawnić utajone upośledzenie przepływu. Perfuzja SPECT może być także stosowana jako badanie pomocnicze między innymi w diagnostyce padaczki, niektórych otępień i chorób naczyniowych mózgu.
Statyczna scyntygrafia mózgu
Badanie było stosowane do oceny guzów mózgu i ognisk niedokrwiennych, w tym zmian niejasnych w tomografii komputerowej. Obecnie nie jest podstawową metodą ich diagnostyki i zostało w dużej mierze zastąpione przez tomografię komputerową, rezonans magnetyczny oraz badania SPECT i PET dobrane do konkretnego wskazania.
Mielografia i cysternografia izotopowa
Mielografia izotopowa służyła do obrazowania przestrzeni płynowych kanału kręgowego. Obecnie w ocenie zwężeń i przepuklin podstawowe znaczenie mają tomografia komputerowa oraz rezonans magnetyczny. Cysternografia izotopowa może być stosowana w wybranych przypadkach do oceny krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego lub przy podejrzeniu płynotoku, czyli wycieku płynu mózgowo-rdzeniowego do jamy nosowej albo przewodu słuchowego.
Wskazania do wykonania badania
Wskazania zależą od rodzaju planowanego badania. Techniki izotopowe mogą być wykorzystywane w wybranych przypadkach obejmujących:
- choroby naczyniowe mózgu i ocenę rezerwy krążenia mózgowego,
- wybrane przypadki guzów mózgu,
- podejrzenie procesu zapalnego lub ropnia mózgu,
- wątpliwości diagnostyczne po wykonaniu tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego mózgu,
- zaburzenia krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego,
- wodogłowie normociśnieniowe,
- podejrzenie płynotoku,
- wybrane przypadki padaczki, otępienia lub urazu mózgu.
Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza.
Badania poprzedzające
Nie ma jednego zestawu badań wymaganych przed każdą procedurą. Należy dostarczyć lekarzowi opisy i obrazy wcześniej wykonanych badań, zwłaszcza tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego i ultrasonografii dopplerowskiej. Przed badaniem wymagającym nakłucia lędźwiowego personel może zlecić ocenę krzepnięcia krwi i sprawdzić stosowane leki.
Sposób przygotowania do badania
Przygotowanie zależy od rodzaju badania i zaleceń pracowni. Przed perfuzyjnym SPECT mózgu może być wskazane unikanie nadmiaru kofeiny, napojów energetycznych, alkoholu i nikotyny. Leków nie należy odstawiać samodzielnie; o ewentualnej zmianie decyduje lekarz. Badanie wymaga pozostawania nieruchomo przy głowicy gammakamery. U małych dzieci czasami konieczne jest zastosowanie środka uspokajającego; decyzję podejmuje lekarz, a lek podaje personel medyczny.
Opis badania
W badaniach przepływu mózgowego radiofarmaceutyk podaje się dożylnie, zwykle przez założony dostęp dożylny. W cysternografii izotopowej znacznik podaje się do przestrzeni płynu mózgowo-rdzeniowego podczas nakłucia lędźwiowego. Moment rozpoczęcia rejestracji obrazów zależy od rodzaju badania i zastosowanego radiofarmaceutyku.
Angioscyntygrafia mózgowa i tomograficzne badanie przepływu mózgowego
W czasie badania pacjent leży na plecach, a głowa powinna pozostawać nieruchoma. Rejestracja dynamiczna może rozpocząć się bezpośrednio po podaniu radiofarmaceutyku. W perfuzyjnym badaniu SPECT obrazy wykonuje się po czasie potrzebnym na wychwyt znacznika, a sama rejestracja trwa zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu minut.
Statyczna scyntygrafia mózgu
Klasyczna statyczna scyntygrafia mózgu jest obecnie wykonywana rzadko. Czas i sposób rejestracji zależą od użytego radiofarmaceutyku oraz celu badania.
Mielografia i cysternografia izotopowa
Po podaniu radiofarmaceutyku do przestrzeni płynowych wykonuje się serię obrazów w terminach określonych przez protokół pracowni. Rejestracja może obejmować obrazy wykonywane po kilku godzinach oraz w kolejnej dobie, zależnie od celu badania.
Wyniki przekazywane są w formie opisu, niekiedy z dołączonymi obrazami (scyntygramami).
Czas trwania badania
Badania dynamiczne i perfuzyjne trwają zwykle od kilkunastu do kilkudziesięciu minut, nie licząc przygotowania i czasu oczekiwania po podaniu radiofarmaceutyku. Cysternografia izotopowa może wymagać kolejnych rejestracji przez 24-48 godzin.
Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie
Przed badaniem
- skłonność do krwawień (skaza krwotoczna),
- stosowanie leków wpływających na krzepnięcie krwi, zwłaszcza przed nakłuciem lędźwiowym,
- aktualnie przyjmowane leki,
- ciążę lub możliwość ciąży,
- karmienie piersią.
W czasie badania
- wszelkie nagłe dolegliwości, na przykład ból, duszność, nudności lub zawroty głowy.
Jak należy zachowywać się po badaniu?
Po dożylnym podaniu radiofarmaceutyku należy pić dużo płynów, o ile lekarz nie zaleci inaczej, i przestrzegać zaleceń pracowni dotyczących kontaktu z małymi dziećmi oraz kobietami w ciąży.
Po badaniu wymagającym nakłucia lędźwiowego pacjent pozostaje pod obserwacją przez czas określony przez personel. Nie ma jednego obowiązującego wszystkich 24-godzinnego reżimu łóżkowego; o pozycji ciała, czasie odpoczynku i powrocie do aktywności decydują instrukcje ośrodka oraz stan pacjenta. Silny ból głowy nasilający się po pionizacji, gorączkę, wymioty lub nowe objawy neurologiczne należy pilnie zgłosić lekarzowi.
Możliwe powikłania po badaniu
Powikłania po dożylnym podaniu radiofarmaceutyku występują rzadko; możliwe są przede wszystkim dolegliwości w miejscu wkłucia. Po nakłuciu lędźwiowym może wystąpić zespół popunkcyjny, którego typowym objawem jest ból głowy nasilający się w pozycji stojącej lub siedzącej. Rzadkimi powikłaniami nakłucia są krwawienie lub zakażenie. Każdą niepokojącą reakcję należy zgłosić personelowi. Ciążę, podejrzenie ciąży i karmienie piersią trzeba zgłosić przed badaniem; decyzję o wykonaniu procedury i ewentualnej przerwie w karmieniu podejmuje zespół medycyny nuklearnej.
Opracowano na podstawie:
dr n. med. Piotr Lass
Scyntygrafia ośrodkowego układu nerwowego
„Encyklopedia Badań Medycznych”
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996