W dwóch szpitalach klinicznych w Brazylii zmierzono światło 38 otoskopów, najpierw na bateriach, które akurat w nich tkwiły, a potem na nowych. Napięcie zastanych baterii było średnio niższe o jedną piątą, a światło słabsze mniej więcej o połowę. Autorzy zapisali we wnioskach, że mała zmiana naładowania baterii daje dużą zmianę światła. Obraz ciemnieje stopniowo i łatwo przeoczyć chwilę, w której błonę bębenkową ogląda się już w półmroku. Badano przyrządy na zwykłe baterie, świecące diodą LED, żarówką halogenową albo tradycyjną żarówką. Po wymianie baterii jedne rozjaśniały się wyraźnie, inne ledwie trochę, i badacze nie znaleźli w tym żadnej reguły, bo lampki w otoskopach były różne.
Kolor błony bębenkowej pod lampką
Błona bębenkowa zamyka przewód słuchowy od środka i oddziela go od ucha środkowego. Jest cienka, a zdrowa ma odcień perłowoszary i przepuszcza trochę światła. Przy chorobie bywa mętna, a jej barwa przechodzi czasem w różową, czerwoną, żółtą, bursztynową, białą lub sinawą. Wszystkie te odcienie lekarz ocenia okiem, w ciasnym kanale, do którego nie dociera żadne światło poza tym z lampki przyrządu.
Wytyczne Amerykańskiej Akademii Pediatrii z 2013 roku przytaczają duże badanie, w którym błona wyraźnie czerwona wiązała się z ostrym zapaleniem ucha środkowego. Samo lekkie zaczerwienienie w rozpoznaniu nie pomagało, a przy prawidłowej barwie ostre zapalenie jest mało prawdopodobne. Najwięcej mówią uwypuklenie i zmętnienie błony, a i one bez dobrego światła łatwo umykają.
To, czy błona jest „lekko”, czy „wyraźnie” czerwona, badający ocenia na oko. Te same wytyczne przyznają, że subtelne zmiany na błonie bywają trudne do uchwycenia, a wśród rzeczy utrudniających rozpoznanie wymieniają gorszy sprzęt diagnostyczny.
Halogen i dioda LED w otoskopie
Żarówka halogenowa świeci rozgrzanym drucikiem, który z czasem się przepala, dlatego w gabinetach z takim sprzętem leży zapasowa. Daje zwykle cieplejsze światło niż biała dioda. W otoskopie z diodą LED drucika nie ma i zapasowa żarówka w szufladzie jest zbędna. Diody produkuje się w różnych odcieniach bieli, od ciepłej po bardzo chłodną.
Wśród źródeł światła stosowanych w otoskopach dioda świeci najjaśniej, a halogen najsłabiej. Bielsze i jaśniejsze światło ma jednak na ogół niższy wskaźnik oddawania barw. To liczba, która mówi, jak wiernie kolory oglądane w danym świetle odpowiadają tym, które widać w świetle wzorcowym. Przy niższym wskaźniku drobne szczegóły błony i tego, co przez nią prześwituje, bywa trudniej wychwycić. Mocne białe światło może za to łatwiej pokazać, czy w błonie jest otwór, czy tylko jej cieńszy, przezierny fragment.
W badaniach nad oświetleniem mieszkań ludzie rozróżniali odcienie przy zwykłej lampie LED równie dobrze jak przy halogenowej, mimo niższego wskaźnika diody. Te same próby pokazały też, że diody reklamowane jako wiernie oddające barwy różnią się między sobą, a z samych danych technicznych trudno przewidzieć, które światło komu odpowiada. Dioda z niższym wskaźnikiem może więc w otoskopie dobrze oddawać barwy, choć dwa przyrządy LED pokażą czasem tę samą czerwień nieco inaczej.
Prosty sprawdzian przed zakupem polega na obejrzeniu przez dwa otoskopy tej samej powierzchni, na przykład skóry po wewnętrznej stronie nadgarstka. Oba trzyma się w jednakowej odległości, w jednym pomieszczeniu, a różnica w odcieniu i jasności bywa widoczna gołym okiem.
Bateria na wyczerpaniu
Baterie w brazylijskich otoskopach miały średnio napięcie, które autorzy uznali jeszcze za dobre, a mimo to po wymianie na nowe obraz wyraźnie się rozjaśniał. Przyrząd na częściowo rozładowanych bateriach dalej przecież świeci i nikt go nie odkłada. W otoskopie halogenowym spadek napięcia oznacza światło ciemniejsze i żółtsze, przez co błona może wyglądać na bardziej żółtą niż w rzeczywistości. W wielu modelach z diodą światło też przygasa, gdy baterie się wyczerpują.
Zużywa się również sama lampka. We wcześniejszych pomiarach w gabinetach lekarskich jej wymiana poprawiała światło bardziej niż włożenie nowych baterii. Przy otoskopie używanym od rana do wieczora potrzebny jest zapas baterii i ustalona kolejność ich wymiany.
Rękojeść z akumulatorem kosztuje więcej i łagodzi ten kłopot, o ile regularnie wraca do ładowarki. Ładuje się ją w stacji na ścianie albo na biurku, w niektórych modelach także przez przewód. Z tą regularnością bywa różnie: w tych samych wcześniejszych pomiarach prawie połowa akumulatorów w otoskopach była rozładowana. Akumulatory niklowo-wodorkowe i litowo-jonowe działają na jednym ładowaniu o mniej więcej 30–50 procent dłużej niż starsze niklowo-kadmowe. Leżący bez użycia akumulator niklowy traci od 1 do 5 procent ładunku na dobę, a litowo-jonowy rozładowuje się najwolniej i przez kilka miesięcy zachowuje większość ładunku. Wskaźnik naładowania na rękojeści pokazuje spadek wcześniej, niż da się go zauważyć po świetle.
Otoskop Heine mini 3000 LED
Przyrząd na baterie, który ma leżeć dłużej w szufladzie, przechowuje się bez nich. Elektrolit, który wycieka z baterii, niszczy styki, a przy uszkodzonych stykach światło migocze albo przygasa w trakcie badania.
Jak światło dociera do końca przewodu
W prostszych głowicach lampka stoi z przodu, przy samym okienku, i jej oprawka może rzucać cień w głąb przewodu. Droższe mają źródło schowane w rękojeści albo z tyłu głowicy. Do przodu jego światło przenosi światłowód, wiązka bardzo cienkich szklanych nitek, która prawie bez strat rozprowadza światło wokół wylotu głowicy. Nic wtedy nie zasłania obrazu.
Osobną grupę tworzą wideootoskopy, w których zamiast okienka jest mała kamera, a obraz trafia na ekran. Zdjęcie ucha zostaje wtedy w dokumentacji. Przy następnej wizycie da się je porównać z nowym, można je też przesłać do oceny innemu lekarzowi. Za barwę obrazu odpowiada tu lampka razem z kamerą i ekranem.
W okienku głowicy siedzi niewielkie szkło powiększające. Powiększenie jest skromne, bo przyrząd ma objąć całą błonę naraz. Szersze pole widzenia skraca badanie, co docenia się u małych dzieci, które długo nie wytrzymują bez ruchu. Część głowic ma odchylane szkiełko. Przez tak otwartą głowicę, nazywaną operacyjną, da się wprowadzić do ucha drobne narzędzie do usuwania woskowiny i nadal widzieć, co się robi, a przy oczyszczaniu przewodu u niemowląt to duże ułatwienie.
Przy otoskopii pneumatycznej lekarz za pomocą małej gumowej pompki wtłacza do przewodu odrobinę powietrza i obserwuje, czy błona się ugina. Błona, która pozostaje nieruchoma, może świadczyć o płynie zebranym za nią. Do tego badania głowica musi być szczelna, z gniazdem na pompkę, i zamykać przewód bez przecieku. Wytyczne pediatryczne z 2013 roku uznają taki otoskop za podstawowe narzędzie w rozpoznawaniu zapalenia ucha środkowego i wymagają od niego szczelności oraz dostatecznie jasnego źródła światła. Tą samą metodą potwierdza się u dzieci płyn przy wysiękowym zapaleniu ucha.
Wziernik też przepuszcza światło
Wziernik to wymienny lejek, który nasadza się na głowicę i wsuwa tylko w początek przewodu. Od niego zależy, ile światła dotrze do błony i jak duży kawałek przewodu będzie widać. Lejek za wąski pokazuje skrawek kanału, za szeroki uciska skórę i boli. Rozmiar dobiera się tak, by wziernik delikatnie uszczelniał zewnętrzną część przewodu.
Wzierniki jednorazowe po każdym pacjencie trafiają do kosza i nie wymagają mycia. Zużywa się ich jednak dużo i przy zakupie przyrządu liczy się także ten koszt. Sprawdza się też, czy właściwe lejki łatwo kupić, bo lejki jednego producenta często nie pasują do głowic innego. Wielorazowe, z grubszą i gładszą krawędzią, na ogół lepiej uszczelniają przewód i mniej bolą. Lepiej przewodzą również światło. Po każdym pacjencie wymagają mycia oraz dezynfekcji lub sterylizacji według instrukcji producenta. W gabinecie potrzeba ich zatem kilku kompletów.
U dzieci przewód jest węższy, a badanie krótsze i bardziej nerwowe, dlatego w gabinecie pediatrycznym trzyma się komplet małych lejków w kilku średnicach.
Rękojeść po całym dniu pracy
Rękojeść dobiera się do dłoni. Podczas badania przyrząd trzyma się lekko, w palcach, a dłoń opiera o głowę pacjenta, żeby wziernik przesuwał się razem z nią, gdy pacjent drgnie. Zbyt ciężka albo zbyt gruba męczy rękę, co przy kilkudziesięciu badaniach dziennie szybko daje się odczuć.
W ciągu dnia przechodzi ona przez wiele rąk. W badaniu opublikowanym w 1997 roku w czasopiśmie „Family Practice” pobrano wymazy z 42 otoskopów pediatrów z dwunastu przychodni. Drobnoustroje znaleziono na 90 procentach rękojeści, a na czterech przyrządach także gronkowce oporne na metycylinę, czyli na część popularnych antybiotyków.
Do przecierania rękojeści i głowicy używa się środka dopuszczonego przez producenta, bo nie każdy preparat znosi każde tworzywo, a niektóre matowią szkło lub niszczą uszczelki. Matowe albo porysowane szkiełko i odciski palców na okienku rozpraszają światło, więc nawet jasna lampka pokazuje wtedy obraz przyćmiony, z rozmytymi barwami. Szkiełko czyści się delikatnie, miękką ściereczką, a między badaniami przyrząd odkłada się do etui albo do stacji ładującej. Położony luzem na blacie łatwo spada i brudzi się.
artykuł sponsorowany (wp)12